Bása Tayo (4): Dagat ang Dugo ng mga Kataw

Ang librong Made of Saltwater ni James Prudenciado (Balangay Books, 2022) ay isang dagat na kung lalanguyin natin ay magiging kataw o sirena tayo. Hindi natin kailangang maging agi, bayot, o bakla para mangyari ito dahil kasama sa taglay na kapangyarihan ng tula ang kausapin ang ating katawan at kaluluwa na hiwalay sa mga kategoryang gawa-gawa lamang ng ating lipunan. Laging unibersal ang birtud ng sining. Tumatagos sa ating kalamnan.

Ang libro ay binubuo ng 65 na tula na nahati sa dalawang seksiyon na may mga pamagat na “The Bruising” at “The Loving.” Ang unang bahagi ay kalipunan ng mga tula tungkol sa mga kahirapan at trauma na naranasan at nasaksihan ng isang bayot na lumaki sa laylayan ng lipunan. Ang ikalawang bahagi naman ay mga tula ng bading o kataw na pag-ibig. Mga lirikong tula ito na simple ang mga salitang ginamit subalit matingkad ang mga imaheng nalilikha sa isipan ng mambabasa.

Unang libro ito ni James na 25 taong gulang pa lamang. Ibig sabihin marami pa siyang susulating mga tula. Lagi kong aabangan ang mga tula niya tungkol sa kaniyang islang sinilangan at nilakhan— ang Tagapul-an, Samar. Pangalan pa lamang ng isla nila, tunog tula na. Nagtapos si James ng Tourism Management sa Northwest Samar State University sa Lungsod Calbayog.

Mahigit dalawang taon na akong hindi nakakauwi sa amin sa Antique. Ang bahay namin sa Maybato ay malapit sa dagat. Kapag tahimik na sa gabi, naririnig ko ang lagaslas ng mga alon habang nakahiga ako sa aking kuwarto. Kayâ ganoon na lamang ang sarap na nararamdaman ko habang binabasa ang librong ito ni James. Maaaring may pagka-bias ako bilang mambabasa dahil ang librong ito ay naka-dedicate sa aming mga sirena. Mga tula ito ng sirena para sa iba pang mga sirena. Wala naman siguro kokontra pa kung iki-claim ko na ako ang pinakamalaking kataw sa mga isla ng Kabisayaan at arkipelago ng Filipinas. At maging si Timogsilangang Asya siguro.

Sa ngayon may tatlong paboritong tula ako sa librong ito: “Brown Lover,” “At the Beach in the Far North, I Lost My Hanafunda Earrings, Lost My Eyeglasses, and in the Blinding Darkness of the Night, I Found a Boy,” at “About the Body.”

Siguro obvious kung bakit itong tatlo ang paborito ko. Sirena’s choice kumbaga, mga tula kasi ng kataw para sa kapuwa kataw. Selebrasyon ng katawan ng mangingibig at iniibig at ng nag-iibigan. Poetikong pagtatanghal sa katawang nananahan sa lupa at dagat, sa hangin at tubig. Katawang ginapalangga ng araw at niyayakap ng maalat na tubig.

Sa “Brown Lover” halimbawa, “Kayumanggi ang aking mangingibig—anak na lalaki ng Samar, / anak ng dagat. Di tulad ng mga maambong na lalaki / sa lungsod, mga kuko at ngipin lang niya / ang puti sa kaniya. Biro niya kung minsan / kapid siya ng kaniyang anino.” Sinong sirena ang di magmamahal sa ganitong lalaki?

Sa “At the Beach in the Far North” naman, “Ginbëklas na ako sa alima / kag ginguyod padagat. // Mainit ang përës na nga lawas, masarangan ako hakwatën/ Abi ko / sangka gamay tana nga adlaw… / Nanamian rën ako nga hambalan ang akën kaugalingën nga wara ako // nagaisarahanën.”

Sa “About the Body” naman paborito ko ang number 4: “Insakto gid ang aton mga lola, indi kita dapat mapilasan samtang nagasaka ang taub—kay ang aton kalawasan nagasugpon sa dagat, ginabutong sang bulan ang aton dugo halin sa bukas nga pilas sang tubig.”

Sa Ingles man nakasulat ang mga tula ng kataw na si James Pridenciado, naaamoy, nalalasahan, nararamdaman, naririnig, at nakikita pa rin natin ang mga dagat at isla ng Kabisayaan. Kayâ napakadali para sa akin na isalin ito, o lubadën, sa Kinaray-a at Hiligaynon. Dahil dagat ang dugo ng mga kataw, walang teritoryo ang mga tula ng mga sirena sapagkat sakop ng sining ng mga sirena ang sangkaragatan!

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Baguhin )

Connecting to %s