Kasama ng mga Santo

Matapos ng mahigit pitong buwan, muli akong nakapasok sa simbahan, naka-attend ng misa na hindi online at isang obispo pa ang presider, at nakatikim ng ostia. Kay saya sa pakiramdam. Para na ring pagtikim ng langit sa lupa!

Kahapon kasi, Oktubre 24, nag-attend ako ng ordination ng estudyante kong si Brother (Siyempre Father na siya ngayon) Anthony Capirayan ng Society of St. Paul sa Sanctuary of St. Paul the Apostle sa San Antonio Village sa Lungsod Makati. Kasama ni Anthony na inordinahan sina Rev. Keiv Aires Francis Dimatatac at Rev. Levy Matthew Faderanga. Ang seremonya ay pinamunuan ni Most Rev. Roberto Gaa, DD, na obispo ng Diocese of Novaliches. Master of Fine Arts in Creative Writing student namin si Anthony, na isang taga-Iloilo, sa La Salle Taft ngayon at nagsusulat na siya ng kaniyang thesis na koleksiyon ng mga maikling kuwento sa Hiligaynon na may self-translation into English. Ang maikling kuwento niya na sinulat sa aming klase at natalakay sa San Agustin Writers Workshop ay nanalo ng Palanca noong nakaraang taon.

Nang mag-PM sa akin ng imbitasyon si Anthony noong nakaraang buwan agad akong nag-yes dahil malapit lang naman ang San Antonio Village dito sa Tore ko (Bagamat sa Pasig ako nanggaling kahapon) at bahagi ng pagiging writer ko ang lugar na ito. Ang Society of St. Paul ang publisher ng nag-fold nang magasing HomeLife na binabasa ko high school pa lamang ako sa Antique. Si Tito Leo (Leoncio P. Deriada) ang poetry editor nito at sa magasing ito ang una kong national publication. Tatlong beses din ako nanalo ng HomeLife Timpalak sa Tula.

Bukod sa “Poetry Workshop with Tito Leo,” ang isa pang paborito ko ay ang advise column ni Fr. Andres Arboleda, SSP. Maganda kasi ang pagkasulat ng mga payo niya—maikli, klaro, compassionate ang tone, at hindi judgemental. May isa siyang payo na gustong-gusto ko at hanggang ngayon memoryado ko kahit hindi ko na matandaan kung para sa anong problema o isyu iyon ng sumulat sa kaniya. “Our heart is a strange wild beast, the more we feed it the more it becomes hungry.” O di ba? Pure poetry! Minsan, nang binisita ko siya sa kaniyang opisina bilang editor in chief ng HomeLife ay ni-recite ko ito sa kaniya. Napahalakhak siya nang marinig niya ito and siyempre lalo ko siyang minahal.

Si Anthony ang editor ngayon ng magasing Youngster na sister magazine ng HomeLife. Mabuti at inilalathala pa rin ang Youngster. Sabi ko nga kay Anthony minsan, sana maisipan ng Society of St. Paul na i-ressurrect ang HomeLife at bukod sa Catholic ministry nito, napakaraming mga manunulat ngayon ang nagsimula ang writing career sa magasin na ito.

Diyos ko 1992 pa yata ang unang punta ko sa lugar na ito. Nag-attend ako ng HomeLife Poetry Writing Workshop sa National Arts Center sa Mt. Makiling, Laguna. Tatlo kaming taga-Iloilo ang kasali. Isang linggo kami sa matanawing bundok at pagbalik ng Maynila, may isa o dalawang araw pa bago ang biyahe ng barko namin pabalik ng Iloilo. Dahil wala kaming matirhan (Wala yatang tao sa bahay namin sa Pasig noon), doon muna kami pinatulog sa seminaryo sa tabi ng building ng opisina ng HomeLife.

Kahapon hinanap ko kung saan banda ang opisina ng HomeLife at ang building na tinuluyan namin. Hindi ko na talaga ma-pinpoint at mukhang ibang lugar na ang napuntahan ko kahapon. Tatlong dekada nga naman kasi ang nagdaan! Hindi ko nga natandaan pati ang simbahan na pinagdausan ng ordinasyon. Unless wala pang tatlong dekada ito.

Dahil busy lahat, wala na akong napagtanungan kung nasaan na kayâ si Fr. Arboleda. May mga matandang pari doon. Tinitingnan ko sila. Kayâ lang mahirap din silang makilala kasi nga naka-mask lahat. Saka takot din naman akong magtanong dahil baka di ko magustuhan ang sagot.

Nang mag-umpisa na ang misa doon ko lang na-realize na iyon pala ang unang misa ko sa loob ng simbahan magmulang magka-quarantine dahil sa pandemya. Istrikto sila sa seating arrangement. Talagang may nakapaskel na mga number sa mga upuan. Kada pew dalawa lang. Gusto ko ang physical distancing na ganito may pandemya man o wala. Doon ko lang din na-realize na magkakapag-communion na ako at last nang gin-announce ng leader (yung MC sa misa) na hindi na kailangang magpila sa komunyon. Hintayin raw ang pari na lumapit sa kinauupuan namin.

Naka-attend na rin ako ng ordination noong nang nagtuturo pa ako sa University of San Agustin. Ang pinakagusto kong bahagi ay ang Litany of the Saints. Yung pagtawag sa mga santo na bendisyunan ang mga inordinahang pari. Sabi nga ni Bishop Gaa kahapon, ito ang paraan ng pag-communion with saints. Inaawit o tina-chant ang Litany of the Saints nakadapa sa sahig ang nga inoordinahan. Nakaluhod naman ang lahat ng nasa simbahan.

Ang ganda talaga sa pandinig at pakiramdam ko Litany of the Saints. Ang lamig ng boses ng namumuno sa kanta. Napaiyak ako. Habang nananawagan kasi ang konggregasyon ng intercession mula sa nga Santo, naalala ko bigla ang pumutok na balita hinggil sa sinabi ni Popo Francis na pabor siya sa same-sex union na siyempre naging kontrobersiyal at marami tuloy homophobic posts ang nagsilabasan sa social media. Marami kasing bobo at bigot ang nag-akalang binigyan na ng Santo Papa ng blessing ang gay marriage. Bagamat hindi naman talagang hayagang binigyang bendisyon ng Santo Papa ang same-sex union (na iba sa same-sex marriage), nananawagan pa rin siya sa mga civil authority na igalang ang karapatan ng lahat para magkaroon ng pamilya, na by extention, kasama ang same-sex union.

Bilang isang Sirenang Katoliko at isang gay writer, lalong lumakas ang paniniwala ko sa Simbahanh Katolika dahil kay Papa Francisco. Hindi kasi siya homophobic at noon pa mang 2013 ay naringgan na siya sa pagsabing kung ang isang bakla raw ay naghahanap kay Kristo at may mabuting kalooban, sino naman daw siya para mag-judge?

Kayâ umiyak ako kahapon habang pinapakinggan at kasamang nananawagan sa mga santo ng Simbahang Katolika dahil bigla kong naiisip, na sana kung sino man sa kanila ang LGBTQ+ o naranasang umibig sa kaparehong kasarian habang nabubuhay pa sila, ipagdasal naman nila kami at proteksiyonan. Naipanalangin ko rin siyempre na sana ang mga bagong pari tulad nina Anthony, Keiv, at Levy ay mas maging malawak na rin ang pang-unawa gaya ni Pope Francis hinggil sa aming mga Katolikong LGBTQ+.

Kayâ siguro ganoon na lamang ako ka-emosyonal kahapon dahil noong isang araw ko lang natapos sulatin ang papel na babasahin ko para sa Philippine Queer Studies Conference 2020 na magsisimula bukas, October 26. Bahagi ako ng panel tungkol sa pagiging gay writer sa Catholic setting. Ang pamagat ng papel ko ay “Catolica Cerrada, Katolila Sirena: A Scandalous Conduct Book.”

Hindi ko piniling maging Katoliko. Isinilang ako sa pamilyang loyal na Katoliko. Ang term ng Tatay namin para sa mga kamag-anak o kakilalang lumipat sa ibang relihiyon ay “nagbuang” o nabaliw dahil sa frustration sa buhay. Ang edukasyon ko ay purely Catholic—mula prep sa silong ng kumbento ng katedral ng San Jose de Buenavista, Antique hanggang sa pag-PhD ko sa anino ng mga neo-classical na haligi ng De La Salle University. Kahit nga ang pagiging writer ko ay nagsimula sa isang Catholic magazine, ang HomeLife.

Kayâ ang dalangin ko sa mga santo kahapon, huwag naman ninyo kaming pabayaan. Naging faithful at patuloy na magiging faithful naman kami sa simbahan at sa Diyos na makapangyarihan sa lahat. Naniniwala akong nakikinig ang mga santo. Hindi nga ako magtataka kung sila ang may pakana kung bakit naging Santo Papa si Jorge Mario Bergoglio.

(Oktubre 25, 2020 / Manila)

Reaksiyon sa Webinar na “Panaghoy sa Pandemya” ng UP Miag-ao noong Hunyo 30, 2020

106398190_3559739537373833_1368744319472331148_o

  1. Ang “veerus” ay hindi lamang tumutukoy sa COVID-19. Tumutukoy ito sa incompetent na pamamahala, sa kapabayaan ng gobyerno, sa pagnanakaw sa gobyerno, sa pagsisinungaling ng gobyerno, sa militarisasyon, sa EJK, sa balingag na lohika ng mga dutertard, at pamamayagpag ng mga online troll sa panahon ni Duterte. Samakatwid, magkasingkahulugan na ang “na-veerus” at “na-duterte.” Ibig sabihin, nagkaletse-letse ang buhay nating mga Filipino nang maging presidente si Duterte at lalo na nang dumating ang pandemya. Although admittedly, matagal na rin namang nagkaletse-letse ang buhay ng mga Filipino dahil sa mga kurap na politiko at lumala lang nitong panahon ng veerus.
  2. Halimbawa, ang mga poorest of the poor nating mga kababayan na ang tanging pag-asa na huwag mamatay sa gutom sa panahon ng quarantine at lockdown ay ang SAP o social amelioration program. Marami sa kanila ang literal na namatay sa pagpila at paghintay ng ayuda. Talagang ipinamukha sa kanila ng gobyerno ang kanilang pagiging mahirap. Maaari nating sabihin na na-veerus sila o na-duterte dahil hindi dumating ang “change” na ipinangako noong panahon ng Eleksiyon 2016.
  3. Ang mga kababayan nating OFWs na nawalan ng trabaho sa ibang bansa dahil sa pandemya at na-stranded doon ay naging kalunos-lunos ang kalagayan. Dahil may ilang opisyal ng Overseas Worker Welfare Administration o OWWA na mukhang mas busy pa sa pagpapakalat ng fake news para ipagtanggol si “Tatay” kaysa umayuda sa mga OFW, kaawa-awa ang libo-libong nating mga tinaguriang “bagong bayani” na sa maraming taon ay sila ang inaasahan ng bansa na mapalutang ang ating ekonomiya sa panahon ng mga financial crisis. Ngayong biktima na rin sila ng pandemya, labis silang pinahirapan—quarantine doon sa ibang bansa at quarantine pagdating nila rito sa Manila at inuna pa ang mga Tsino sa testing kung kayâ marami sa mga pinauwing OFW ay mahigit isang buwang nakulong sa mga hotel. Mula Manila pahirapan din silang umuwi sa mga probinsya. Pinalayas sila kung saan sila nagtatrabaho, ayaw rin silang tanggapin dito sa atin kapag umuwi sila. Magulo ang koordinasyon o wala talagang koordinasyon ang mga ahensiya ng gobyerno sa pag-aasikaso sa kanila. Na-veerus sila, na-duterte sila.
  4. Mahaba ang listahan ng mga kapalpakan at kapabayaan ng gobyerno sa panahong ito ng pandemya. Balang-araw magmimistulang epiko, o isang bonggang sugidanën, ang bahagi na ito ng ating kasaysayan at pamamagatan nating “Na-Veerus na Kapuluan” o “Na-Duterteng Arkipelago.” At muli, hindi lamang ito tungkol sa COVID-19 pandemic.
  5. Kayâ maganda na ang ginamit na critical framework nina John Barrios at Eliod Dimzon sa kanilang mga presentasyon ngayong umaga ay ang “pamumusong.” Gustong-gusto ko talaga ang kahulugang gin-point out ni Eliod sa Hiligaynon: “liar, boaster, braggart, teller of invented stories.” Pamilyar ang mga kahulugang ito kung sinusundan natin ang mga hating-gabi nang presscon ni Duterte na kung hindi pa tayo lasing (kahit may liquor ban) ay mawengweng naman tayo sa paikot-ikot niyang sinasabi—maraming dakdak subalit walang laman, malalason lamang ang ating katinuan! Usapang bangag o lasing! Ang ganda rin ng kahulugan ng pusong sa Hiligaynon kapag pinapanood natin o pinapakinggan ang mga media briefing ng pamahalaan. Sa mga tagapagsalita at mga task force leader ng gobyerno ngayon, talagang applicable ang “liar, boaster, teller of invented stories,” at idagdag na rin natin ang kahulugan sa Ilocano na “arrogant, haughty, proud, lordly, imperious” at Cebuano na, “to pretend to be honest, mischievous, tricky, prankster, bluffer.”
  6. Ang pinakagusto ko sa lahat ay ang kabalintunaang ito: ang “veerus” ay katagang nanggaling kay Duterte. At dahil sa pamumusong na ginawa ng mga manunulat sa bansa ngayong may pandemya, naagaw ng mga namumusong ang salitang “veerus” at naging si Duterte ito. Ito ang nangyari sa tulang “The Kit” na naka-attribute kay Duterte ngunit alam naman nating hindi siya ang sumulat nito. Pinaglauran lang. Mga mabahong salita ni Duterte na pinusong—ginawang obramaestrang tula—ng isang anonimo o di-kilalang makata. Nasa tradisyon ng pamumusong ang anonimong may-akda. Itong “The Kit” ang ultimate na tulang pusong sa panahon ng pandemya.
  7. Ang latest na pinakagusto kong pamumusong ay tungkol sa panukalang batas ni Kagalang-galang Paolo Duterte, konggresman at presidential son, na palitan ang pangalan ng NAIA. Mula Ninoy Aquino International Airport tungo sa Paliparang Pandaigdig ng Pilipinas. Siguro dahil baka masyadong yellowtard ang pangalang Ninoy Aquino sa pandinig ng mga dutertard. May mga pusong na nag-suggest kaagad sa Facebook ng ipapalit na pangalan: “NAIA pa rin – Na-Duterte Ako International Airport,” at “Paliparang Pandaigdig ng Putang-inang Probinsya ng China!” Halimbawa ito ng pamumusong to the max. Ang pusong ay napusong! Ito ang tinutukoy ni Eliod na “ang pusong bilang fittest survivor.” Gayundin ang makata bilang “taumbayan” na hindi takot sa mga makapangyarihan tulad ng tinutukoy ni John Barrios.
  8. Sa panahong ng pagsisinungaling sa pamahalaan, sa pagkalat ng fake news, sa pagbagsak ng national IQ, sa pagkidnap ng mga bayarang troll ng naratibo sa cyberspace, isang potent na armas itong pamumusong ng mga makata, ng mga manunulat, ng mga alagad ng sining, na hindi natatakot at nag-aatubiling isulat ang nasasaksihan nilang mga pangyayari may cyberlibel law man o wala, may anti-terror bill man o wala, may babasa man sa kanila o wala, o kukuyugin man sila ng mga DDS troll o hindi. Kailangang labanan ang mapanlinlang na naratibong Duterte. Kailangang puksain ang veerus.
  9. Pinatutunayan ng pamumusong na makapangyarihan ang salita. Lalo na kung salita itong panig sa katotohanan at katarungan.

Pahabol: Intsik versus Tsino

Ngayong panahon ng COVID-19 pandemic naging malala ang racism sa maraming panig ng daigdig. Dahil sa China, specifically sa Wuhan, nanggaling ang COVID-19, lalong lumala ang xenophobia, racism na target ang mga Tsino. Dito sa Filipinas, dahil sa nitong nakaraang dalawang taon ay biglang dumami ang mga nagtatrabahong Tsino dahil sa POGO, na karamihan ay iligal, lalong lumala ang racism laban sa mga Tsino at nadadamay pati ang mga Intsik.

Maraming post sa social media—kagaya ng mga na-quote nina Tocayong John at Eliod—na galit sa mga Tsino pero Intsik ang ginagamit na pantukoy. Nasasaktan ako sa mga ganitong post dahil kahit kakaunti lamang ang mga matalik kong kaibigan, marami sa kanila ay mga Intsik. Dito lang sa UP Miag-ao, idolo ko at minamahal na tunay ang dakilang manunulat na si Alice Tan Gonzales. Huwag nating kalimutan na Intsik si Alice.

May distinction tayo dapat sa pagitan ng Intsik at Tsino. Ang “Intsik” ay culture specific na termino, parang “Peranakan” ng Singapore. Intsik ang kadalasang tawag sa mga Tsinoy. May pagka-pejorative pero niyakap na ito ng mga intelektwal na Intsik tulad nina Caroline Hau at Charlson Ong sa pagkalathala ng antolohiyang Intsik: Anthology of Chinese Philippine Literature noong 2001. Ang mga Intsik ay ang mga Chinese-Filipino, ang mga Tsinoy, at mga Filipino sila. Kung galit tayo sa mga Tsino o mga Chinese citizen ng China mainland (at hindi kasama ang mga Hong Kongers at Taiwanese), huwag nating idamay ang mga Intsik.

Para iwas racism lalo, maaari din nating ihiwalay ang mga Tsino o Chinese sa pamahaalan ng People’s Republic of China ngayon. Naniniwala ako na hindi lahat ng Chinese ay kasing sama ng mga lider nila ngayon na mga gahaman at inaagaw ang mga isla at bahura natin. Nasisiguro kong maraming disenteng Tsino ngunit hindi lamang sila makapagreklamo sa pamahalaan nila dahil diktador at pasista ang liderato ng kanilang bansa. Kayâ siguro idolo at BFF ni Duterte ang Chinese government ngayon.

Kapag nagtuturo ako ng Philippine Literature palagi kong isinasama ang mga akda ng dalawang paborito kong makatang Intsik na nagsusulat sa Mandarin na sina Grace Hsieh Hsing at Jameson Ong. Siyempre ang ginagamit kong teksto ay ang mga salin sa Ingles at Filipino. Pero dahil marami kaming Tsinoy na mga estudyante sa La Salle, pinapabasa ko sa kanila nang malakas ang orihinal na Mandarin bago namin ito talakayin. Alam ng mga estudyante ko na anti-Duterte at anti-China ako. Para hindi sila magtaka kung bakit ako kilig na kilig sa mga tula nina Hsieh Hsing at Ong, ipinapaliwanag ko sa kanila ang pagkakaiba ng Intsik/Tsinoy sa Tsino/Chinese. Sabi ko sa kanila, namumuhi man ako sa liderato ng China ngayon pero hindi ko kailanman kamumuhian ang kulturang Tsino, ang matanda nang Chinese civilization, na mahigit dalawang libong taon nang nag-aambag sa sining ng daigdig.

Bilang agi na manunulat kasi, hindi ako kumportable sa mga panulat o pananalita na nang-aapi sa kapuwa nating tao dahil lamang sa kulay ng balat nila, o sa kaso ko, sa aking mga pagmamahal at pagnanasa.  Hindi excuse ang pandemya upang maging racist tayo.

Sa Pagdating ng Tag-ulan

Sabi ng PAGASA pormal na nilang idedeklara ang pagdating ng tag-ulan sa susunod na linggo.

Isang masaya at malungkot na balita. Masaya dahil nakakapagod na ang tag-init nitong Abril at Mayo. Makakatipid na rin kami sa tubig dahil hindi na kailangang magdilig ng mga tanim na gulay at halaman. Makakatipid na rin sa koryente dahil mababawasan na ang paggamit ng aircon. Malungkot dahil maraming sakit din ang dala ng tag-ulan tulad ng trangkaso, hika, dengue, at leptospirosis. Ang mga sintoma ng mga ito ay maraming pagkakatulad sa mga sintoma ng COVID-19. Nakakatakot lagnatin at ubuhin sa panahong ito. Isa sa mga greatest fear ko ngayon ay ang magkasakit at kailangang magpadoktor at lalong que horror kung kinakailangan pang maospital.

Kahit na gusto kong maligo sa ulan, at ginawa ko ito last week nang dumaan ang bagyo, mahirap din magbiyahe kapag bumubuhos ang ulan at binabaha ang kalye. Buti na lang WFH kami ngayon at pati na rin sa susunod na termino mula Hulyo hanggang Oktubre. Hindi kailangang lumabas ng bahay.

Dalawang buwan at kalahati na akong naka-lockdown dito sa bahay namin sa Pasig. Nami-miss ko na ang iba ko pang mga bahay: ang bahay namin sa Maybato, ang condo ko sa Taft Avenue na tinatawag kong Tore, at ang writing cabin ko sa Lenhovda, ang Sirenahus.

Alam kong kalabisan na magdrama pa ako dahil nami-miss ko ang ibang bahay ko sa panahong ito. Marami ang nagsisiksikan sa isang maliit na bahay. Marami ang walang bahay. Mapalad ako at may espasyo kami rito sa Pasig kahit papaano. Hindi lahat ng nakatira dito sa Metro Manila ay mayroong sariling maliit na hardin.

Pero dahil tao lang po magdadrama pa rin ako. Lalo na noong nakaraang araw nang mag-post si Mimi ng bagong kuha niyang larawan ng Sirenahus. Magtatag-araw na sa Sweden at nagsisilabasan na ang mga bulaklak.

Naiisip ko rin ang Tore ko. Kamusta na kayâ ang mga tanim na nasa writing table ko at sa banyo? Siguradong lanta na ang mga iyon. Kapag naririnig ko sa radyo ang balitang may mahigit isang dosena na dambuhalang cruise ship na nakaangkla sa Manila Bay dahil nasa quarantine pa ang mga Filipino nilang tripulante na hinatid nila, nahihidlaw ako sa mga umagang nakaupo sa harap ng writing table ko, nagkakape, at pinapanood ang unti-unting paggapang ng sikat ng araw na sikat na look. Ilang cruise ship din ang napanood kong eleganteng pumapasok sa Manila Harbor.

Kapag nagpo-post ang mga kaibigan ko ng mga larawan ng mga bagong buskad nilang bulaklak at matatabang tanim nilang gulay sa Antique, naiisip ko ang bahay namin doon. Kawawang bahay. Mga multo lang ang naka-quarantine doon ngayon. Kumusta na kayâ ang mga halaman namin doon at ang aso naming si Morgan?

Sa isang post sa FB hinggil sa pangangalaga ng mental health habang nasa ECQ, iminumungkahi na magkaroon ng mga plano, ng mga pangarap. Automatic naman ito para sa akin. Mahilig akong mag-visualize ng mga pangarap ko. At palaging colored ang aking mga panaginip at pangangarap.

Nitong mga nakaraang araw binabasa at pinagmamasdan kong muli ang mga libro at magasin ng mga hardin at magagandang bahay habang iniisip ko ang mga gusto kong gawing renovation sa bahay dito sa Pasig at sa Maybato. Service leave ko sa Oktubre hanggang Enero at balak kong umuwi sa Antique. Gusto kong ipaayos ang kuwarto ng mga yumao kong magulang upang maging kuwarto ko na. Hindi pa ako nakapag-decide kung lalagyan ko ba ng aircon o hindi. Gusto ko ng bagong kama. Gusto ko ng bulaklaking mga kortina. Papagandahin ko rin ang banyo sa taas. Lalagyan ko ng mga tanim ang bintana. Sana may bakuna na bago mag-Oktubre para hindi nakakatakot sumakay ng eroplano. Sana papayagan na ring umuwi sa Antique ang mga Antikenyong galing ng Metro Manila.

Balak din namin ni Sunshine na bumili ng oven para dito sa kusina namin sa Pasig pagkatapos ng MECQ. Gusto ni Sunshine mag-bake ng cake. Ako, gusto kong matutong gumawa ng sariling pandesal.

Tanggap ko na na hindi na ako makabiyahe pa-Sweden ngayong taon. Plano ko sanang magdalawang buwan sa Europa sa aking service leave. Kayâ kakaiba ang kirot na dala kapag pinagmamasdan ko ang picture at video ng Sirenahus. Last week nga nag-order ako online ng raspberry at blueberry jam dahil nami-miss ko ang mga homemade jam ni Morsan. Kapag tag-araw, marabong at walang tigil ang pamumunga ng mga raspberry sa likod ng Sirenahus. Malaya ring tumutubo sa lilim ng mga punong pino ang mga blueberry sa Lenhovda!

Ngayong tag-ulan mukhang magkakasya na lamang ako na mag-WFH dito sa Pasig. Malinis na ngayon ang writing space ko rito. Halos inabandona ko rin itong writing table ko rito simula nang magturo ako sa La Salle. Ngayon, kada umaga, nag-o-opisina na ako rito.

Hinihintay ko na ang tag-ulan tulad ng paghihintay ko sa pagdating ng isang mangingibig na nakaeskapo sa kuwarentina.

[Mayo 21, 2020 Huwebes / 10:01 nu Pasig]

Ang Masakit na Katotohanan sa Likod ng Pag-a-unfriend

Madali lang at halos nakakakilig ang pag-a-unfriend ng mga “friend” sa FB na dutertard, lalo na ang mga dutertard na nagre-repost ng mga fake news at balik-awot ang reseasoning, kung hindi mo naman sila ka-close. Halimbawa ang mga teacher (naturingan lang) na nag-attend lang ng isang lektura mo o common friend ng mga kamag-anak o kaibigan o katrabaho. Mas lalong nakakatuwa mang-block ng mga DDS troll na minumura at pinagbabantaan ka sa wall mo dahil alam mong hindi sila kikita at your expense. Pero ibang usapan kung ang ina-unfriend mo ay talagang totoong friend mo na love mo at may pinagsamahan kayo. Hindi ito madaling gawin at masasaktan ka rin.

Don’t get me wrong. Hindi lahat ng dutertard na FB friends ko ay ina-unfriend ko. May mga DDS naman akong kamag-anak at kaibigan na kaibigan ko pa rin sa FB at sa totoong buhay dahil hindi naman sila nagpo-post ng fake news, hindi naman nila ako binabastos sa wall ko, tolerable ang kabobohan ng mga post, at siguro hindi ko na nababasa ang mga post nila dahil matagal ko nang na-unfollow.

Last week may gin-unfriend ako na FB friend na dating estudyante, love ko, at talagang may maganda kaming pinagsamahan. Na-hurt at nagalit siya sa pag-unfriend ko at nag-post sa wall niya na immature daw ako kahit matanda na, “tigulang is the term,” dahil sa ginawa ko. Natawa ako at na-hurt nang slight dahil sa akusasyong tigulang na ako! Seryosong akusasyon ito sa panahon ng ECQ na mahigit dalawang buwan na akong hindi nakapagpa-barbero, nakapagpa-body scrub, at nakapagpa-massage.

Matagal ko nang alam na dutertard siya. Pero FB friend ko pa rin siya dahil kadalasan naman ng post niya ay tungkol sa mga pag-akyat niya ng bundok o ang mga alaga niyang halaman. Hina-heart ko nga palagi. Pero last week talagang na-offend ako dahil nag-repost siya ng balitang 4,000+ lang daw ang nawalan ng trabaho sa pagsasara ng ABS-CBN at hindi 11,000+ at parang tuwang-tuwa pa siya. Napaka-insensitive! Ipagpalagay na nating totoong 4,000 lang. Hindi pa rin ito katanggap-tanggap at hindi dapat ipagdiwang. Kahit nga apat lang ang mawalan ng trabaho trahedya pa rin ito para sa apat na indibidwal at ng kanilang mga pamilya.

Dahil nga tigulang na ako at maramirami na ring pinagdaanan sa buhay naging personal ang pagkangil-ad ko sa post na ito dahil naging biktima rin ako na matanggalan ng trabaho dahil din sa isang batas—ang K to 12 program. Alam ko kung paano ma-terminate kahit tenured na dahil may isang batas na kino-quote ang employer mo sa pag-justify ng pagtanggal sa ‘yo. Sa pagkakataong ganito maramdaman mo talaga na isa ka lang ordinaryong manggagawa kahit na ang taas ng tingin mo sa sarili mo dahil award-winning writer ka naman at marami kang libro. Kahit gusto mong ipaglaban ang karapatan mo kailangan mo ng pera para sa abogado at panahon at lakas na mag-attend ng mga hearing. Siyempre kung wala ka nang trabaho, ang una mong iisipin ay kung saan ka mag-a-apply dahil wala ka nang pambayad ng koryente at tubig kung tatagal pa na hindi ka makapagtrabaho. Ang mawalan ng hanapbuhay ay hindi option para sa isang tigulang na may iniinom na maintenance medicine. Kayâ mahirap din kalabanin ang kompanyang nagtanggal sa ‘yo kasi sila may battery of lawyers na may retainer’s fee na talaga. At maaari ka ring ma-black list ng ibang kompanya. Magiging markado ka. Magkaka-record ka na nanghahabla ng employer kayâ delikadong i-hire.

Kung tutuusin, napatawad ko na ang nagtanggal sa akin sa trabaho. Naging blessing in disguise kasi. Sa awa ng Diyos nakapagtrabaho naman agad ako. Tatlong buwan lang akong natengga. Naging triple pa ang suweldo ko! So parang wala akong karapatang magreklamo.

Pero ang iniisip ko, dahil pinag-iinitan lang ng presidente ang ABS-CBN at kung hindi na talaga mare-renew ang franchise nito, lalong walang kalaban-laban ang mga empleado, 11,000 man sila o 4,000. Hindi ako actually worried para sa mga may-ari ng network lalo na sa pamilyang Lopez. Ubod ng yaman sila at marami pa silang ibang negosyo. Hindi nila iindahin masyado ang pagkasara ng isa nilang negosyo. Mas worried ako sa idea na bukod sa mga mawawalan ng hanapbuhay, pag-atake rin ito sa pangkalahatang kalayaan ng pamamahayag sa bansa.

Itong kaibigan na na-unfriend ko sa FB ay ordinaryong manggagawa lang din naman ng isang malaking kompanya. Ayaw kong maranasan niyang mawalan ng trabaho dahil lamang sa isang batas. Dapat kasing malaman niya ngayon pa lang na hindi lahat ng batas ay makatarungan. Maraming batas ang ginawa upang proteksiyonan ang interes ng mga kapital. Kung ordinaryong manggagawa ka lang, wala ka naman talagang karapatan dahil ang kung anumang karapatan mayroon ka, matatapatan lang ito ng pera tulad ng separation fee. Legal ang separation fee pero hindi ito makatarungan dahil hindi lang naman pera ang habol mo sa pagtatrabaho. Kung minsan naniniwala ka rin kasi sa vision-mission ng kompanyang pinagtatrabahuhan mo at dahil tao ka lang, napapamahal na rin sa ‘yo ang mga co-worker mo at pati ang building na pinagtatrabahuhan mo.

Kayâ nangil-ad talaga ako sa mga nagbubunyi sa pagsasara ng ABS-CBN. Nangingil-ad ako sa mga nagko-quote ng “dura lex sed lex.” Mga hangal! Makatarungan lamang ang dura lex sed lex kung patas ang lahat sa batas at kung patas ang pagpapatupad ng batas.

Isang masakit na katotohanan na sa ating bansa ang mga batas ay ginagawa para proteksiyonan ang interes ng mga mga mayaman at makapangyarihan. Kung wala kang pera o koneksiyon, wala kang kalaban-laban sa harapan ng hukuman. Or hindi ka makakalaban. Period.

Ngayong panahon lang ng ECQ nakikita natin na iba-iba ang pagpapatupad ng batas. Pagpapahiya, pagkukulong, at pagbabaril sa mga mahirap at/o kritiko ng pamahalaan pero “compassion” naman at hayagang dedmatology sa mga kaalyado ng mga makapangyarihan sa gobyerno. Krimen kung magbabanta ka sa social media na patayin ang presidente na mali naman talaga, pero okay lang kung ang pagbantaang patayin ay ang bise presidente.

Alam kong madidiskubre din naman niya ito balang-araw on his own kung tigulang na rin siya. Pero siyempre bilang guro at manunulat, gusto ko sanang mas maagang malaman at maintindihan ito nilang mga nakababata para magising, mamulat, at may gawin sila hanggat maaga pa at hindi pa huli ang lahat para sa minamahal nating bansa.

[Mayo 15, 2020 Biyernes / 8:42 nu Rosario, Pasig]

Ang VCO, Bow!

Kalakip ang virgin coconut oil o VCO sa mga pinag-aaralan ngayon ng DOH at DOST kasama ng ilang ospital sa paggamot sa mga pasyente ng COVID-19. Idinadagdag ito sa pagkain ng mga pasyente.

Ang VCO ay ang lana o langis na galing sa laman ng matandang niyog o lahin.

Matagal ko nang alam na maraming health benefits ang VCO. Ten years ago nabasa ko na ang dalawang libro tungkol dito. Ang ‘The Coconut Oil Miracle’ (Avery, 1999) ni Bruce Fife na isang certified nutritionist at naturopathic doctor, at ‘The Truth About Coconut Oil: The Drugstore in a Bottle’ (Anvil, 2005) ni Conrado Dayrit na isang practicing cardiologist at emeritus professor ng pharmacology sa University of the Philippines.

Sa libro ni Fife napag-aralan niya at napatunayan na ang pag-inom ng VCO ay nakakapagpababa ng timbang; nakakapag-prevent ng sakit sa puso, kanser, diabetes; nagpapatibay ng immune system; at nagpapaganda ng balat at buhok. Ganito rin ang sinasabi sa libro ni Dr. Dayrit. Sa katunayan si Fife pa ang nagsulat ng “Foreword” ng libro ni Dayrit.

Sa parehong libro nabanggit ang posibilidad na makagagamot ng HIV ang VCO. 1980s pa umano nagkaroon ng mga pag-aaral na ang medium-chain fatty acids—lalo na ang lauric at capric acid—ay nakakapatay ng HIV sa mga lab culture. Nailahad din sa parehong libro ang clinical trial na ginawa ng team nina Dayrit noong 1998 sa paggamit ng VCO bilang gamot sa 15 HIV-infected sa San Lazaro Hospital. Very promising ang resulta. Sa 14 pasyente na tumuloy sa pag-aaral (yung isa kasi ay masyadong mababa ang viral load) walo sa kanila ang bumaba ang viral load pagkatapos ng anim na buwan. Tatlo naman ang nagkaroon ng AIDS at namatay dalawang linggo matapos ang pag-aaral. Ang isa pang magandang resulta ay 11 sa mga pasyente ay tumaas ang timbang. Susundan pa sana ang clinical trial na ito sa 300 HIV-infected. Kaso nang mga panahong iyon kakaunti pa lamang ang mga Filipinong kumpirmadong HIV positive kayâ di ito natuloy. Para sa mas detalyadong paliwanag, kailangang basahin ang libro ni Dayrit.

Kayâ “The Drugstore in a Bottle” ang tawag ni Dayrit sa VCO dahil may anti-microbial, anti-fungal, at anti-viral qualities ito. Kayâ tama lamang na pag-aralan ito laban sa mga virus lalo na sa COVID-19 na pandemic ngayon.

Ang epektibong dosage ay dalawa hanggang tatlong kutsara kada araw. Dahil pagkain naman talaga ang VCO at hindi kemikal na gamot, walang overdozed. Puwede rin kasi itong gamiting mantika at ilagay sa inumin o pagkain. Naa-absorb din daw ito ng katawan kung ipahid sa balat.

Dahil sa pandemya ng COVID-19 naging dibdiban ang paggamit ko ng VCO. Umiinom ako ng isang kutsara sa umaga at isang kutsara sa gabi. Ginagawa ko rin itong lotion, mula ulo hanggang paa.

Ngayong ECQ may tatlong brand ng VCO kaming iniinom na Sunshine at ginagamit na rin sa pagluluto. Masarap itong paggisa.

1. Cocolicius na ayon sa packaging nito ay “all-natural virgin coconut oil” na “cold pressed, centrifuge-extracted.” Produkto ito ng Organix Solutions sa Datu Odin Sinsuat, Maguindanao. Binili ko ito online, COD.

2. Bibliorganics Virgin Coconut Oil na “naturally extracted, cold pressed and aged” daw at “best for cooking or as health tonic.” Produkto ito ng Bibliorganics Healthworks sa Commonwealth Avenue, Lungsod Quezon.

3. Ang pinakagusto naming brand ni Sunshine kasi halos walang amoy at lasa ay ang Laurin 100% CocoMCT. Produkto ito ng Chemrez Technologies sa Calle Industria, Bagumbayan, Lungsod Quezon. May description kung ano ang “laurin” sa pabalat nito: “Laurin 100% CocoMCT is the very essence of coconut oil, distilled to its purest form of Medium Chain Triglycerides. It is light, flavor-free oil that stays naturally liquid, making it suitable as a food supplement.”

Ayon sa listahang ng Philippine Coconut Authority, as of 2017 mayroong 62 na kompanya o indibidwal na nagpo-produce ng VCO sa buong bansa. Kung sakaling mapatunayang mabisa ang VCO laban sa COVID-19, mukhang hindi lamang rubbing alcohol ang magkakaubusan nito.

Available ang VCO sa mga botika gaya ng Marcury Drug at Watson. Makikita rin ito sa mga grocery store kasama ang mga mantika. Nais kong i-recommend ang pag-order nito mula sa Organix Solutions. Paki-Google na lang ang brand nilang Cocolicius. Nagde-deliver sila door to door at puwedeng COD. Dalawang beses na akong nag-order sa kanila at talagang maaasahan sila.

[Mayo 9, 2020 Sabado / 9:05 ng Pasig]

Mainit!

Ilang araw nang mainit ngayon. Feel na feel ko na ang tag-init. Magiging memorable talaga itong Summer 2020! Nakulong lang ako rito sa Pasig dahil sa ECQ at matapos ng mahigit isang dekada, akong lagarista ng mga creative writing workshop kapag summer break ay walang napuntahan kahit isa.

Tama si Mang Tani. Mas malupit ang init ng Mayo kaysa Abril. Two weeks ago, kapag nasa hardin ako, pawisan habang binabasa ang ‘The Winds of April’ ni NVM Gonzales, akala ko iyon na ang rurok ng tag-araw. Nandito ako ngayon sa kuwarto ni Sunshine. Nakiki-aircon. Ilang linggo na rin akong nakikitulog dito kasi masyadong maalinsangan sa kuwarto ko kung gabi. Salamat sa kung sino man ang nag- imbento ng aircon! Sana nasa langit ka ngayon.

Nakakahiya siyempre ang magreklamo dahil sa init. Paano ang maliliit ang bahay at siksikan sila? Paano ang mga di afford ang aircon? Paano ang mga walang bahay? Mahirap na nga ang mga ganitong sitwasyon, lalong mahirap ngayong may ECQ. Kayâ tigilan ko na dapat ang pagrereklamo.

Kahapon at kanina, nagbabasa ako mga summative essay ng mga estudyante ko para sa aming klase sa Philippine Literature. Pinasulat ko sila ng maikling sanaysay tungkol sa karanasan at natutuhan nila ngayong ECQ at kung paano nila ito ma-relate sa mga tema at akdang pinag-aralan at binasa namin sa klase bago mag-ECQ. Halos lahat ay na-realize daw nila kung paano sila ka-privilege at di hamak na mas simple ang mga problema nila—di makapag-shopping, party, o travel—kaysa problema ng mga kababayan nating pumipila at nakikipag-away para makakuha ng SAP. May namatay pa nga dahi sa heat stroke at sama ng loob.

Nasisiyahan ako sa mga realization nila. Iyon naman talaga ang paulit-ulit na sinasabi ko sa klase. Na mapalad kami at nasa loob kami at protektado ng four walls ng La Salle at huwag naming kakalimutan ang mga di pinalad na nasa labas. Sabi ko sa kanila, balang araw kapag sila na ang mga nasa puwesto sa gobyerno o nagpapatakbo ng kanilang mga negosyo huwag silang kurap at tuso. Tulungan nilang maging magaan, kahit konti, ang buhay ng mahirap na mamamayan at mga manggagawa. Hindi naman kasi nila maipagmalaki ang nakaw na yaman o kayamanang nagmula sa pawis at dugo ng mga inapi nilang manggagawa. At dagdag ko pa, kung malakas pa ako that time at kaya ko pang magsulat, lalaitin ko sila sa aking mga akda!

May dalawang napakainit na isyu na sumabay sa pag-init ng panahon. Ang sobrang pagtaas ng premium ng Philhealth para sa mga OFW at ang pag-sign off ng ABS-CBN kagabi.

Tatawa sana ako dahil naisip ko paano na ngayon ang mga OFW na dutertard? Si Tatay nila ang pumirma sa batas ng Universal Health Care at bahagi naman talaga nito ang pagtaas ng premium ng Philhealt. Kaso naisip ko may kapatid pala akong OFW. Hindi siya dutertard pero apektado siya. Hindi pa nga siya nakababalik sa trabaho niya ngayon sa Qatar dahil sa pandemya. Umalma ang mga OFW, dutertard man o yellowtard. Dahil sa sobrang ingay sa mass media, biglang sayaw ng laban-bawi si Duterte. “Optional” na lang daw ang pagbayad nito ng mga OFW. Ganun? As in like that?

Tatawanan ko rin sana ang mga dutertard na ABS-CBN talent dahil paano na ang career nila ngayong nagtagumpay si Dutere at ang mga pangit niyang sidekick na ipasara ang ABS-CBN. Kahit limitado ang mga talent nila—tulad ng magkapatid na anorexic na OA umarte at kumakanta kahit parang palaging kulang sa praktis—may career sila kasi may takent magpasikat ang ABS-CBN ng mga artista na walang talent, dutertard man o yellowtard. Kaso hindi ako makatawa kapag iniisip ko ang mahigit 11,000 na ordinaryong empleado ng network na ito.

Hindi naman talaga ako nanonood ng ABS-CBN. Noon pa ako nawalan nang gana manood ng mga teleserye nila nang magkateleserye si Kris Aquino. Sa news naman, 24 Oras ng GMA7 ang pinapanood ko dahil hindi ko kinakaya ang mga asta at hirit ni Noli de Castro. Although lately, naging suki ako ng ANC kada umaga at feeling ko na nga boyfriend ko si Christian Esguerra. May dangal ang reportage ng ANC. So kahit hindi ako fan ng ABS-CBN, galit pa rin ako sa pagpapasara nito dahil atake ito ng pasistang pamahalaang Duterte sa malayang pamamahayag. At please, huwag ihirit sa akin ang legalida tsenes. Matagal nang ginagawang sandata ng sangganong gobyernong ito ang batas!

Bukod sa dalawang isyung ito, mainit din ang kapalpakan ng pamamahagi ng SAP. Talagang ipinaparamdam sa mga poorest of the poor na purita kalaw sila. Pinapapila sa initan, pinapapuyat sa paghihintay, at nag-aaway-away na para lang makatanggap ng 6K o 8K. Matatapos na ang ECQ ay di pa rin tapos ang pamimigay. Pero silver lining naman na dinagdagan ng 5 milyong pamilya ang orihinal na 18 milyong pamilyang bibigyan. Bongga! Masarap pakinggan sa mga pa-presscon ni Harry Roque. Sana magigibg true on the ground.

Noong Lunes ng gabi, nagmura na naman ang kagalang-galang na presidente. Although mukhang marami na ang hindi intetesadong manood ng kaniyang late night show. May bagong twist. Nag-sorry siya sa mga kinamumuhian at minumura niyang oligarch. Hmmm… Kinulang ba o nasobrahan ang dosage ng Fentanyl?

Itong pagmumura sa publiko ng mga nasa puwesto ang talagang new normal. Kahit mga feminista at relihiyosa ay pinapalakpakan ito at patay-malisya ang mga dutertard na edukada at edukado. Kayâ di nakapagtataka may bagong pagmumura kahapon ang kagalang-galang na Secretary of Foreign Affairs. Kaming mga Lasalista naman ang target ni Teddy Boy Locsin. Gusto raw naming pabagsakin ang predidente dahil mestiso kami. Buti na lang may ECQ at pumuti ako konti! Malalaki daw ang titi ng mga taga-La Salle! Naisip ko, buti pa siya alam niya! Pero bakit niya alam? Marami ba siyang nahada na mga dakotang Lasalista? Kaloka!

Last week may isang nagpakilalang sundalo na minura ako sa Facebook wall ko. Nagalit sa tula ko tungkol kay Ragos. Ni-red tag ako. Halata raw na NPA ako at propaganda ang tula ko. Juice koh patawara ako at purya buyag! Na-stress ako konti. Gusto ko tuloy mag-breakfast sa Cafe Ilang-Ilang. Kaso naalala ko, may ECQ pala. Gin-block ko na lang ang gunggong!

Sheeet! Ang ineeet! Ay may aircon pala. Char lang!

[Mayo 6, 2020 Miyerkoles / 2:16 nh Pasig]

Unang Araw ng Mayo

Unang araw din ng ikalawang extension ng ECQ dito sa Metro Manila. Hanggang Mayo 15 kung sakali at GCQ (General Community Quarantine) na. Medyo makakagalaw na. Sana mapuntahan ko na ang Tore ko sa Taft Avenue.

Unti-unti naaayos na namin ni Sunshine ang munting hardin sa likod ng bahay namin dito sa Pasig. Bongga na ang tubò ng matandang malunggay. Makakapaglagay na kami nito sa ginataang monggo sa linggo. Buháy na rin ang itinanim kong kamote at alugbati. Baka sa susunod na buwan makapag-ani na kami ng pang-ulam. May itinanim din kaming kamatis. Mula ito sa mga buto ng kamatis na binili namin sa talipapa at nahinog masyado. Sana lumaki ang mga ito at mamunga. Nabubuhay na rin ang dalawang puno ng bogambilya. Sana makapamulaklak ito ngayong Mayo. Makahabol sana.

Marami akong plano para sa aming hardin. Gusto kong magpagawa ng bakal na estante para sa mga herb at petchay. Kailangan mataas at hindi basta-basta matutumba dahil kapag tinotopak ang malaki naming asong si Prince ay naninira ng tanim. Noong isang araw, binungkal niya ang isang maseterang may nakatanim na alugbati. Buti hindi niya pinapakialaman ang mga kamote at alugbati na nasa lupa.

Kapag GCQ na, pupunta ako sa bilihan ng mga halaman dyan sa labas sa Ortigas Extension. Gusto ko rin magtanim ng mga rosas. Bibili rin ako ng nga flower pot at garden soil. Sayang wala na si Tita Neneng. Tuwang-tuwa iyon kapag namimili kami roon.

Dahil dito ako sa hardin namin nagkakape at nagbabasa early morning at late afternoon, gusto kong bumili ng bagong upuang kahoy. Ang luma na kasi ng upuan namin. Ito ang kahoy na sofabed na isa sa nga orihinal na furniture na binili ng mga magulang ko noong late 1980s nang nabili nila ang bahay namin dito sa Pasig.

Kahapon tumingin ako ng isang set ng batibot table and chairs. Naisip ko bagay ang batibot dito sa hardin, sa parteng may bubong, dahil bakal ang mga paa nito at may laban sa palaging pagbasâ. Para may maganda akong mesa na pagkapehan. At baka puwede na rin ako dito magsulat.

Mayo na. Kahapon napag-usapan namin ni Sunshine kung makakauwi kayâ kami sa bahay namin sa Antique sa Disyembre. Doon naman kasi talaga kami nagpa-Pasko. May bakuna na kayâ laban sa COVID-19 by that time? Si Sunshine very positive na makakauwi kami sa Maybato. Ako, chill lang. Kung hindi makauwi ng probinsiya e di dito na sa Pasig. Kayâ kailangang pagandahin namin ang aming hardin. Kapag marami kasing tanim, parang may illusion na rin na nasa probinsiya ka.

Mayo na at naalala ko ang Flores de Mayo sa Maybato. Sa tapat lang ng bahay namin sa kabilang kalsada ang kapilya ng barangay. Gusto ko ang amoy ng ginupit na mga bulaklak at dahon na isinasaboy sa estatwa ni Mother Mary sa huling kanta na “Adios.” Kayâ “adyos-adyos” ang tawag namin sa ritwal na ito.

Noong maliit pa kami palagi kaming sinasabihan ni Tita na umuwi nang maaga, yung may araw pa, kapag Mayo. Hindi rin dapat lumalabas kapag gabi kung Mayo. Sëpëg o aggressive daw kasi ang mga “bag-ong yanggaw” o “bagong hawa” na mga aswang kapag Mayo. Laman ng tsismis sa amin kung sino ang bag-ong yanggaw.

Nakakatuwa lang isipin na may dalawang icon sa aking batang imahinasyon ang buwan ng Mayo—ang dalisay at banal na si Mother Mary at ang babaeng bag-ong yanggaw na aswang na pula ang mga mata, nakalugay ang mahaba at magulong buhok, naglalaway, at tumutuwad sa tabing-dagat habang naghihintay na may batang gagala para kainin ito. Palaging babae ang aswang. At hindi ko alam kung bakit tumutuwad sila habang naghihintay ng makakain. Awa ng Diyos, wala naman akong kakilalang kalaro o pinsan sa Maybato na nawala dahil kinain ng aswang.

May aswang din kayâ dito sa Pasig? Mabubuhay ba ang isang aswang sa Metro Manila? Baka mamatay sa samâ ng loob lalo na ngayong panahon ng pandemya. Ang hirap kayâ tumuwad sa tabing-kalsada ngayong may ECQ dahil baka yantukin ka ng mga tanod o barilin ng pulis. Sobrang effort din kung sa nagsisiksikang mga yerong bubong ka pa tutuwad!

[Mayo 1, 2020 Biyernes / 9:49 nu Pasig]

Kalayaang Mag-isip at Magturo

Kapag guro ka, hindi naman natatapos sa klasrum ang iyong pagtuturo. Guro ka kahit sa bahay, kahit namamasyal sa mall o plaza, guro ka kahit sa salusalo ng pamilya, guro ka kahit sa pagpo-post sa social media. Kayâ bilang guro dapat maingat ka sa iyong pinagsasabi at pinag-aasta. Ingat ka sa iyong mga ginagawa. Ingat ka sa iyong mga post sa Facebook hindi dahil ayaw mong makapag-offend ng mga boss mo at ng mga kinauukulan, kundi dahil ang lahat ng babasa sa iyong post mistulang nagiging estudyante mo. Kayâ dapat maingat ka dahil baka hindi maganda, o hindi makatarungan, o hindi lohikal ang iyong pinagpo-post. At que horror, baka makapag-repost ka pa ng fake news na nangyayari talaga ngayon. May mga guro nga dyan na may PhD na o EdD ay nagsi-share ng fake news.

Kayâ kalokohan ang nabasa kong kumakalat na memo sa social media ng isang DepEd official na nagre-remind sa mga guro nila na sa panahon ng ECQ ay dapat “as a government employee, it is our responsibility to project support to other government employees who serve as government frontliners and risk their lives for the betterment of the country, thus, posting unproductive and uninspiring updates in the social media do not add help to our community at large.” Kayâ dapat daw ang post ng mga DepEd teachers from 7:00 AM to 5:00 PM “shall only be limited to work from home related activities.” Ibig sabihin, hindi maaaring maging kritikal sa kahit anong sangay pamahalaan ang mga social media post ng mga guro.

Agree ako sa kapuwa ko manunulat at gurong si Ferdinand Pisigan Jarin na “memo ng mga sipsip.” Mukhang may nangangarap ma-promote kaya may I write ng super sipsip na memo!

Ngayon maiintindihan na natin kung bakit sinasaway ng mga guro ang mga batang nagmumura sa klasrum pero kung si Presidente Duterte ang nagmumura on national TV ay pumapalakpak ang ibang mga guro at patay-malisya naman ang DepEd Secretary. Wala bang responsabilidad ang DepEd Secretary at ang CHED Chair na i-remind ang presidente ng marangal na pamamaraan ng pagsasalita kapag ina-address ng presidente ang bansa? Hindi ko naman sinasabi na wala nang karapatang magmura ang isang presidente dahil tao lang din naman siya ay nati-trigger then. Pero puwede magmura siya sa bahay lang o opisina na walang nakatutok na kamera at walang estudyanteng nanonood. At please huwag gamiting rason ang pagiging Bisaya sa pagmumura sa publiko. Kahit sinong Bisaya, lalo na ang may pinag-aralan o pinanilagan (yung walang pormal na edukasyon subalit natuto sa buhay), alam nilang hindi ka dapat magmura sa publiko lalo na kung may hawak kang mikropono.

Nabasa ko nga sa status update ng isang kaibigang opisyal sa DepEd national, “Pag ako ang nagsabi ng putang ina mo! Hindi na ko mabuting ehemplo.” Gin-post ito last week, isang umaga matapos magpaulan ng “putang ina” si Duterte on national TV. Siguro hanggat si Duterte ang presidente ay tanggalin na muna natin sa listahan ng mga offense ang pagmumura sa loob ng eskuwelahan? Magandang memong sulatin ito para sa mga sipsip na DepEd official!

No wonder may mga guro tulad ng mga guro ni Joshua Molo. Mga Dutertard na iresponsableng guro na nam-bully at nanakot manghabla ng isang estudyanteng kritikal sa pamahalaan. Sila ang mga gurong walang karapatang tawaging guro.

Ang pundasyon ng malayang pagtuturo ay ang malayang pagpapahayag. Ang pundasyon ng malayang pagpapahayag ay ang kalayaang mag-isip. Ang malayang mag-isip ay palaging nasa panig ng katotohanan at kabutihan. Kapag nasa panig ka ng katotohanan at kabutihan, nasa panig ka ng katarungan.

[Abril 29, 2020 Miyerkoles / 8:08 nu Pasig]

Isang Linggo; Pitong Araw

Binibilang ko na ang nalalabing araw ng ECQ. Isang linggo o pitong araw na lang. Iyon ay kung hindi mai-extend. Base sa pakikinig ko sa presscon ng Malakanyang, IATF, at DOH, malaki ang kutob ko na mai-extend ito. Kung hindi man ECQ pa rin, baka modified ECQ. Hindi kasi talaga maikakaila na may COVID-19 outbreak dito sa Metro Manila.

Pero siyempre hope springs eternal ang peg ko. Hanggat walang official announcement si Duterte hinggil sa extension, malamang matatapos na nga itong ECQ sa Mayo 1. At sa susunod na Biyernes na ito.

Paulit-ulit na sinasabi ng Malakanyang, scientific data ang magiging basehan ni Duterte sa pagdesisyon. Wow! Malaking improvement ito kung totoo. Hindi na kamatsohan at training niya bilang meyor na sikat sa EJK ang magiging basehan. Scientific daw talaga na. Sana all.

Kunsabagay, sabi ng Malakanyang, kinunsulta na ni Duterte kahapon ang mga eksperto sa medisina at public health. Pati nga ang mga dating DOH Secretary ay pinatawag na niya. May grupo din ng mga scientist mula UP. Natatawa tuloy ako sa mga Dutertard na biglang nawalan ang saysay ng mantra nilang walang ambag sa bayan ang mga taga-UP dahil rali lang sila nang rali.

Habang sinusulat ko ang sanaysay na ito ay hinihintay ng lahat kung kailan eepekto ang Fentanyl kay Duterte para makapag-presscon na siya. Pinakamaaga na siguro ang alas-nuwebe. Kung mamalasin ang madla, baka ala-una ng madaling araw. Ang kawalan ng respeto ng presidente sa oras ng sambayanan ang new normal ngayon sa Malakanyang.

Maraming kahindik-hindik na pangyayari ngayong linggo. Ang manunulat at performance artist na si Bambi Beltran ay dinakip ng mga pulis sa Cebu. Dahil sa pagkakaintindi ng mga pulis, fake news ang hyperbole at satire. Ang figures of speech kasi ngayon ay naka-reserve lamang para kay Duterte at sa mga garapata niya. Halimbawa kapag magsabi si Duterte na “shoot them dead,” kinabukasan may taga-Malakanyang na magpapaliwanag na hyperbole lang yun. Hindi dapat literal.

Last week muling nanakot si Duterte on national TV na kapag patuloy na pasaway ang mga tao na di sumusunod sa ECQ, tatawagin daw niya ang mga pulis at militar na magpatupad ng “martial-law” like na pagbabanta sa mga quarantine check point. Minsan naiutos na rin niya na barilin ang mga maglalabag sa ECQ na gin-explain naman ng Malakanyang na ibig sabihin ng presidente, puwedenh barilin ng mga sundalo at pulis ang lumalabag ng quarantine kung manganganib ang buhay nila. Kaya hayan, may isang dating sundalo na may problema sa pag-iisip ang binaril ng isang utak-pulbura na pulis sa isang check point sa Quezon City. No doubt, inspired ni Tatay Digong.

Mukhang ang mahihirap talagang mga Filipino ang napuruhan ng ECQ na ito. Walang masama sa ECQ. In fact, nagkakasundo ang mga scientist sa pagsabing talagang napabagal ang pagkalat ng COVID-19 hinggil dito. Ang nakakairita, halatang hindi handa ang gobyerno. Day to day basis ang mga plano nila. Kahit na may emergency power na si Duterte courtesy ng BAHO Law.

Ayon sa pananaliksik na ginawa ng IBON, 24% pa lamang ng target beneficiaries ng Social Amelioration Program ng pamahalaan. Sa target na 18 million low income families, 4.3 million pa lang ang nakatanggap. Ang sinisisi ni Duterte dito ay ang kawalan ng national ID system kayâ nagkakagulo sa pag-identify ng mga beneficiary. Kontra daw kasi nang kontra ang mga leftist sa national ID system. Ang nakakaloka, tila nakalimutan yata ng presidente na pinirmahan niya noong nakaraang taon ang batas ukol sa nationa ID system! Dinig ko sa radyo kanina, naatasan na si NEDA OIC Secretary Karl “Papabol” Chua na ayusin itong ID system.

Pati ang assistance na ipinapangakong ibibigay ng DOLE sa mga nawalan ng trabaho dahil sa ECQ ay napako rin. Naubos kaagad ang 1.6 bilyon na badyet nila. Ayon sa IBON 264,514 lang na formal workers na nawalan ng trabaho ang nakatanggap ng financial assistance na PhP5,000. 2.5% lang ito ng IBON-estimated na 10.7 milyong ordinaryong manggagawa.

Ayon pa sa IBON, ang low income na no work, no pay at mga poorest of the poor daw talaga ang napuruhan nitong ECQ. Lalo silang naghihirap ngayon.

May mga balitang may nakatanggap ng ayuda mula sa gobyerno na ipinangsugal nila ang perang natanggap. Meron namang ibinili ng shabu. Que horror! Pero sabi ng isang taga-DSWD, isolated case lang naman ang mga ito. Mayroon ding magandang balita na yung isang babae, ibinalik ang perang natanggap dahil nakatanggap na raw ang bana niya nito. Nagkamali lang daw sa paglilista. Hindi mayaman si ate pero ibinalik niya ang pera. Hindi siya suwapang. May dangal siya.

Pero ito ang paborito ko. Noong isang araw habang nakikinig ako sa radyo ng presscon ng DOH, ipinapaabot ni Undersecretary Vergeire sa mga nagbabantay sa check point na ang “physician” at “doctor” ay iisa lamang. Nagtambling ako! May mga nagbabantay daw kasi sa checkpoint na ayaw padaanin ang mga doktor na physician ang nakalagay sa mga ID nila. Elitist ba ako masyado dahil pinagtatawanan ko ito? Kayâ balik ako doon sa pangunahing advocacy ko na gamitin na natin ang Filipino. Kung “doktor” kasi ang nakalagay sa mga ID e di walang gulo. Kaso baka ang mga tulad kong doktor ng pilosopiya naman ang mamimilisopo at mag-insist na doktor din kami!

Nakakaloka itong minamahal nating bansa. Hindi lamang ang COVID-19 virus ang problema natin sa ngayon. Mas malaking problema natin ang veerus!

[Abril 23, 2020 Huwebes / 9:18 ng Rosario, Pasig]