47

Hindi naman talaga ako mahilig mag-celebrate ng birthday. Palagi ko kasing naririnig kay Nanay noon na ang ika-7 at ang debut lang ang sini-celebrate, 18 sa mga babae at 21 para sa mga lalaki. Kayâ malaking party sa aming pamilya kapag may mag-seven sa aming magkakapatid. Isang baka at dalawang baboy ang itinutumba literally.

Sa likod ng bahay namin pinapatay ang panghandang hayop. Requirement na nandoon ang birthday celebrant kapag ginigilitan ang leeg ng baka at baboy na sinasahod sa baldi ang dugo para gawing dinuguan. Kukuha kasi ang lolo ko o lola ng dugo na ipapahid sa noo, mga pulso sa kamay, at tiyan para pampasuwerte yata at mailalayo ka sa mga madugong aksidente. Maligamgam pa sa balat ang malapot na dugo. Hindi puwedeng umayaw kasi kukurutin ka ni Nanay kahit birthday mo!

Noong Sabado, Nobyembre 14, ay 47th birthday ko. Noong nakaraang buwan nag-request ako sa kaibigan kong si Shirley na mag-breakfast kami sa birthday ko sa Café Ilang-Ilang sa Manila Hotel. Kayâ lang medyo risky pa ring kumain sa labas lalo na para kay Shirley na nag-aalaga sa matanda niyang ama. Kayâ last week ipinag-online shopping na lamang niya ako sa Landers. At nagulat ako, na tuwang-tuwa rin siyempre, na sa dami ay pang-Spiral na ng Sofitel ang worth o sobra pa nga. Kapag gusto kong mag-gitnang uring fantasya, si Shirley ang kasama ko.

Masuwerte raw ang numerong 7 kayâ iniisip kong masuwerte dapat ang ika-47 kong kaarawan. Pero ngayong taon ang COVID-19 pandemic. Ilang linggo bago ako mag-birthday, sunod-sunod ang pagdating ng bagyo sa ating arkipelago. Ilang araw bago ang birthday ko binaha nang bongga ang malaking bahagi ng mga lungsod ng Marikina, Quezon, at Pasig dito sa Metro Manila. Gayundin ang mga lalawigan ng Pampanga, Rizal at Bulacan. Sa araw mismo ng birthday ko, binabaha ang Cagayan at Isabela. Bisi si Sunshine sa pagtulong sa pangangalap ng mga donasyon para sa mga binaha. May asosasyon silang mga artista na Aktor at may mga katrabaho silang nabahaan na tinutulungan nila.

Si Sunshine ang ka-birthday date ko noong Sabado. Nag-lunch kami sa isang Vietnamese restaurant sa Eastwood City. Pero bago iyon, dumaan muna kami sa Padre Pio Shrine sa Libis upang magsindi ng kandila at magdasal. Tradisyon sa pamilya namin na magsimba ka kapag birthday mo. Bago umuwi, binilhan ako ni Sunshine ng chocolate cake sa Tous les Jours. Nag-i-insist siya na dapat sosyal ang cake ko dahil sa amin magla-lunch the next day ang ilang mga dating estudyante ko sa University of San Agustin.

47th Birthday Photo ng Sirena. Kuha sa Padre Pio Shrine sa Libis, Quezon City. Kuha ni Sunshine Teodoro.

Kinagabihan, nag-e-numan kami via video chat ng dalawang kaibigan kong journalist at isang economist. Siyempre hindi pang-birthday party ang usapan namin. Ang pandemya; ang baha sa Cagayan at Isabela; ang mga politikong magnanakaw mula noon hanggang ngayon; ang government officials na walang K kayâ lang malakas sa presidente, tuloy kung ano-ano ang pinanggagawa, pinagsasabi sa radyo at telebisyon, at pino-post sa social media; ang presidente na patulog-tulog at hindi talaga alam ang pagpapatakbo sa bansa; at ang mga bayarang trolls na nagpapakalat ng mga fake news na pinaniniwalaan at kinakapitan naman ng mga Dutertard. Samakatwid, hindi na nakikita ng mga kaibigan ko kung paano pa maaayos ang ating bansa. Mind you, mga hard nosed jounalist ito na ilang kudeta at giyera sa Mindanao na ang na-cover nila. Sabi ko naman sa kanila, edukasyon ang nakikita kong solusyon. Yung totoong edukasyon na ang emphasis ay ang pag-develop ng critical at creative thinking skills ng mga estudyante at hindi memorization para pumasa o mag-top ng mga board exam. Napapansin kasi namin na maraming mga nakapag-aral pero hindi nila gets na inuuto sila ng mga sinungaling na politiko.

Kahapon, Sunday, may munting salusalo, mañanita de sirena, sa bahay namin sa Pasig. Lima lang naman ang bisita namin dahil nga GCQ pa. Nagluto si Sunshine ng KBL at pancit. Ako naman, kahapon lang uli ako nagluto ng isang family recipe namin, ang adobong baka ni Lola Flora. Simpleng lunch lang. Ang mahalaga muli kaming nagkita-kita in person.

Ang mga bisita ng Sirena. Mga dating estudyante niya sa University of San Agustin sa Lungsod Iloilo.

Overwhelming ang mga pagbating natanggap ko sa Facebook at Messenger. Sa dami, kaunting porsiyento lang ang nasasagot ko. Pero sinisikap kong i-heart lahat. Ito ang isang magandang dulot ng social media. Madaling bumati. Hindi ako nakakatanda ng mga petsa pero dahil sa FB, marami akong nababati ng Happy Birthday.

Suwerte nga siguro talaga ang numerong 47 para sa birthday ko. Kahit may pandemya at milyon-milyong Filipino ang nawalan ng trabaho, may trabaho pa rin ako. Kahit maraming lugar ang binaha kasama na ang Pasig, hindi binaha ang bahay namin. Kahit papaano, nakakatulong kaming magkakapatid sa mga kaibigan at kakilalang nangangailangan ng tulong.

Sa edad na 47 maraming libro na akong nasulat at nalathala. May PhD na ako at may permanent status na bilang guro sa De La Salle University. May kaunting ipon at mga investment na rin ako. Maraming bansa na ring napasyalan. May mga mapagmahal na mga kapatid at kaibigan. Bagamat may iniinom nang mga maintenance medicine para sa blood sugar at blood pressure, kontrolado pa naman ang mga ito. Hindi na masama na umabot ako ng 47 para sa isang bata noon na inakala ng marami na mamamatay nang maaga dahil na-diagnose ako ng rheumatic heart disease noong first year high school. Sabi ng isang teacher ko noon, “Kawawa ka naman hindi ka na makapag-asawa.” Hindi ko na matandaan kung sino siya. Ang nag-stick lang sa alaala ko ay ang sinabi niya. Kung alam lang ng titser kong iyon ang nangayayari sa love life at sex life ko ngayon, tiyak maiinggit siya!

Of course, may challenges pa rin naman sa buhay ko ngayon. Bilang panganay, marami pa akong dapat ayusin sa mga minana naming magkakapatid na mga ari-arian mula sa mga magulang namin. Kung tutuusin happy problem ito kayâ hindi ako dapat nagrereklamo.

Sabi nga nila kapag ang punong mangga maraming bunga, binabato talaga. Kayâ hindi talaga nawawala ang mga taong naiinggit sa ‘yo at gumagawa ng paraan na siraan ka. Pero dahil 47 na nga ako, cool lang ako. Lalo na’t kapag nag-i-inventory ako hinggil sa buhay ko, nakikita kong di hamak na mas maraming blessing ang natatanggap ko kaysa mga kabuwisitan sa buhay. Doon ako tumututok sa mga biyaya at pinasasalamatan ko ang Diyos araw-araw.

Hindi na ako masyadong vindictive at basagulera ngayon dahil nga 47 na ako. Naniniwala kasi ako sa karma. Lahat ng ginagawa mo, mabuti man o masama, bumabalik sa ‘yo. Kayâ trying hard akong maging mabuti para umani rin ng kabutihan. Nasaksihan ko kasi talaga ang nangyari sa mga taong gumawa sa akin ng masama. Talagang na-Carmi Martin sila. Nagiging Luz Valdez sa larangan ng buhay. Naniniwala pa rin talaga ako sa Divine Justice.

Masuwerte ako sa mga kapatid ko at sa mga kaibigan kong itinuturing kong mga kapatid. Mabait at generous sila sa akin. Kaligayahan na para sa akin ang makausap sila, makasama sa pagkain o sa pagkape.

Sa edad na 47, kaunti na lamang ang mga pangarap ko sa buhay o ang mga gusto ko para sa aking sarili. Maraming pagsubok na akong pinagdaanan. Survivor ako. Kuntento na ako sa buhay ko ngayon. Wala na akong apetite makipag-compete kahit kanino. Kilala ko na ang sarili ko. Bagamat mahalaga sa akin ang opinyon ng aking mga kapatid at kaibigan, hindi ko na kailangan pa ng validation mula sa ibang tao hinggil sa pagiging manunulat ko o sa buong pagkatao ko. Kilala ko na ang aking sarili at alam ko ang worth ko. Ang gusto ko na lamang ngayon ay magkaroon ng panahon upang makasama ang mga kapatid ko at ang mga totoong kaibigan. Ang definition ko ng “totoong kaibigan,” sila ang hindi nai-insecure at naiinggit sa ‘yo kasi nga kaibigan mo. Hindi ka nila sisiraan o sisirain para maiangat nila ang kanilang sarili.

Sa edad na 47, wala na akong pasensiyang makipagplastikan kahit kanino. Kapag gusto ko, gusto ko. Kapag hindi ko gusto, hindi ko gusto. Sa Diyos lang ako magpapa-impress.

Selfie kasama si Sunshine, ang bunsong kapatid ng Sirena. Sa Padre Pio Shrine sa Libis.

Pinagsisikapan ko rin ngayon na lalong pagtibayin ang personal kong relasyon sa Poong Maykapal. Hiling ko palagi sa Kaniya na biyayaan ako ng pusong mapagpakumbaba, mapagpatawad, masayahin, at mapayapa. Inaalay ko sa Kaniya ang lahat-lahat sa buhay ko, at sana bigyan Niya ako ng sapat na talino upang malaman at matanggap ang mga bagay na gusto Niyang gawin ko para sa Kaniya kasi alam kong may katigasan ang ulo ko at tagipusuon.

47 pa lamang naman ako. May panahon pa ako na magsumikap para mas maging mabuting tao upang mapagsilbihan nang mas mabuti ang Mahal nga Makaaku. Ito na ngayon ang priority ko.

[Nobyembre 16, 2020 Lunes /6:20 ng Tore kang Katáw]

Bagyong Ulysses

Pagising-gising ako buong magdamag dahil sa walang tigil na pag-ungol ng hangin. Naririnig ko rin ang ulan na bumabangga sa fiber glass na bintana. Hindi pa masyadong malakas ang hangin at ulan nang matulog ako kagabi mga alas-diyes ng gabi.

Balita na sa TV ngayong umaga habang nagkakape ako ang pagbaha sa Marikina lalo na sa Tumana. Baha na rin ang ilang bahagi ng San Mateo, Rizal. Binabaha na rin ang Bulacan. Sabi ni Mayor Marcelino Teodoro (hindi ko siya tito) parang Ondoy levels na raw itong bahang dala ni Ulysses. Signal number 3 dito sa Metro Manila kahapon pa. Kanselado na ang mga klase kahapon pa lamang.

Two weeks ago lang nanalanta ang supertyphoon na si Rolly. Napuruhan ang Catanduanes at buong Kabikolan. Sabi ng PAGASA dadaan din si Rolly dito sa Metro Manila na nasa ilalim ng signal number 4 noong Nobyembre 1 at 2. Buti na lamang hindi tumama ng Metro Manila. Pero ngayon itong si Ulysses, kahit signal number 3 lang ay feel na feel ng buong metropolis. Maraming lugar na ang binabaha at marami na ang humihingi ng tulong sa mga post sa Facebook.

Pasado alas-otso na ng umaga pero tuloy pa rin ang pagbuhos na malakas na ulan. Medyo tumigil na ang pagbayo ng malakas na hangin. Mukhang maging mala-Ondoy na nga siguro ang pagbaha ngayong araw.

Hindi ako masyadong nag-aalala para sa bahay namin sa Pasig ngayon. Si Sunshine ang nandoon ngayon at ang dalawang aso at tatlong pusa. Survivor kasi ang bahay na iyon. Noong Ondoy, hindi ito inabot ng baha kahit na baha ang lugar namin at ang mga kapitbahay. Mas mataas pala ang sa amin na hindi naman obvious kung walang baha. Naalala ko noong unang umaga pagkadaan ni Ondoy at lumabas ako sa basketball court na cluster namin at tagatuhod ang baha roon, nakita kong nagtatanggal ng tubig ang mga kapitbahay namin. Tinanong nila ako kung gaano ka lalim ang baha sa aming bahay. Nahiya akong magsabi na hindi inabot ng tubig ang sahig namin. Sumagot na lang ako ng, “Konti lang po.”

Sa Lifehomes Subdivision sa labas namin at sa Barangay De Castro malapit sa amin ay abot hanggang second floor ang tubig nang mag-Ondoy.

Naiisip ko ngayon baka hindi naman mauulit yung baha tulad ng Ondoy sa amin. After Ondoy kasi, inayos ang drainage system sa Ortigas Extension at maging ang drainage sa amin sa Flexihomes at sa Life Homes. Nilakihan nang bongga ang drainage sa Ortigas Extension papunta sa Floodway.

Naalala ko noong apat na taong gulang pa lamang si Juliet, after Ondoy na iyon, may malakas na bagyo rin. Pinuntahan niya ako sa kuwarto ko. “John, may tanong ako,” sabi niya at napansin kong suot niya ang knapsack niyang si Dora. “Kung tuloy-tuloy itong ulan at bahamas na talaga aalis na ba tayo dito sa bahay at sa tent na tayo titira?” tanong niya.

Natawa ako. Sabi ko, “Hindi naman siguro, Bhe. May second floor naman tayo. Kung aabutin ng baha ang first floor natin e di dito muna tayo sa second floor.” Natatawa rin ako sa “bahamas.” Hindi ko alam kung saan niya ito kinuha. Baka kay Sunshine. “Bakit mo naitanong, Bhe? Natatakot ka ba? Mag-pray na lamang tayo na titigil na itong ulan. Marami na ang mga lugar na binabaha,” sabi ko.

“Hindi ako takot,” sagot niya. “Gusto ko lang malaman kung aalis tayo para maihanda ko na ang mga gamit ko,” paliwanag niya at bumalik na siya sa kuwarto nila ni Tita Neneng. Natawa ako. Para kasi siyang matanda kung magsalita dahil hindi namin siya bini-baby talk. At sa tingin ko, may mga lamang damit na at laruan ang kaniyang knapsack na Dora.

Halos walang dumadaang sasakyan sa Taft Avenue ngayon na may baha na rin. Tahimik na rin ang LRT. Inanunsiyo na sa TV kanina na titigil muna ang biyahe ng mga tren ngayong may bagyo. Saan kaya nagsisilong ngayon ang mga pulubing nakatira sa ilalim ng LRT? Sa baba, may sumisigaw na mga pedicab driver. Hindi klaro kung nag-aagawan ba sila ng pasahero o naghaharutan lamang sa ulan.

Sana tumigil na itong ulan. Dadami kasi lalo ang mga bahay na lulubog. Marami na ring lugar na walang koryente. Hindi pa naman brown out dito sa amin. Saka may sariling genereytor naman ang building kung sakaling mag-brown out nga. Isa itong privilege kapag nakatira ka sa isang kondominyum.

8:53 ng umaga may Emergency Alert na naman ang NDRRMC. Signal number 3 pa rin ang Metro Manila kasama ang Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, Zambales, Pangasinan, at Cavite. Ang sabi, “Asahan ang malakas na hangin na may kasamang pag-ulan sa loob ng 18 oras.”

Mukhang magiging mapaminsala pa itong si Ulysses. Pangalan na hiram sa isang bida ng epikong Griyego na matapos matagumpay na lusubin ang Troya ay inabot ng sampung taon ang paglalayag pauwi sa kaniyang kaharian sa Ithaca dahil masyado siyang pinahirapan ni Poseidon, ang diyos ng karagatan.

Sana huwag naman tayong masyadong pahirapan ni Ulysses ngayon.

(Nobyembre 12, 2020 Huwebes / 9:11 nu Tore ng Sirena, Malate)

Kastilyong Buhangin

Alas-nuwebe singko na ng gabi. Katatapos ko lang magdasal at kahihiga lang. May bumibirit sa karaoke sa katabing bahay namin dito sa Pasig na kada weekend yata nang magsimulang mag-GCQ ang Metro Manila ay may nagbi-birthday sa kanila.

“Kastilyong Buhangin” ang kinakanta. In fairness buo ang boses ng kumakanta at konting praktis pa ay maaari nang mag-audition sa Tawag ng Tanghalan. Siyempre ibang usapan na kung matatanggap siya o hindi.

Okay lang naman sa akin ang ingay ng karaoke. Nakakatulog kasi ako kahit na maingay. Ang tawag dito ng isang kaibigan ko ay “masa.” Masandal lang ay hihilik na. Wala akong kaartehan pagdating sa pagtulog. Basta alas-otso na ng gabi, automatic nang aantukin ako kahit kaiinom lang ng kape o umiinom pa ng kape! Ang tawag ko dito, talent. Talent sa pagtulog nang mahimbing kahit maingay at kahit hindi kumportable ang higaan.

Minsan kinumisyon ako ng isang NGO na mag-document ng iba’t ibang paraan ng housing project ng isang samahan ng mga homeless people sa Metro Manila at Lungsod Iloilo. Siyempre limitado ang badyet nila. Nang bisitahin ko ang mga housing project nila sa Payatas, sa Quezon City, at Muntinlupa, doon ako sa opisina nila sa isang seminaryo sa Tandang Sora pinatira. Sa Iloilo pa ako nagtuturo noon. Very spartan ang accommodation. Walang unan, walang banig, walang kumot! Hindi na ako nag-inarte pa kasi nga di ba NGO para sa mga homeless. Ang knapsack ko ang ginawa kong unan. Ang banig at kumot, mga taba ko sa katawan! Paghiga ko, lipad agad ako to dreamland! Hilik galore pa rin ako! Doon ko na-test ang talent ko sa pagtulog.

Hindi naman talaga tungkol sa pagtulog ang sanaysay na ito. Tungkol ito sa kinakantang “Kastilyong Buhangin” sa kapitbahay. Ramdam ko kasi ang emote ni kuyang bumibirit. Naiisip ko lang, siguro kung wala itong karaoke baka marami na ang naghurumentado o nabaliw dahil sa pandemya, at dahil sa hirap ng buhay sa Filipinas in general.

Ang tawag ko sa bigay na bigay na pagbirit sa karaoke, carry man ang tune o sintunado, ay “pautwas.” Salitang Kinaray-a at Hiligaynon para sa pagpapakawala ng hugot, ng matinding damdamin. Pautwas ang nakikita kong maaaring panumbas sa catharsis ng mga sinaunang Griyego.

Kung pagsalba lamang sa mental health ang pag-usapan, sana ang 300+ milyong piso na pinambili sa dolomite para maging pekeng white sand sa Manila Bay ay pinambili na lang ng karaoke machine para sa mga depress na barangay sa Kamaynilaan! Hindi pa ito mawa-wash in o mawa-wash out.

Mabigat talaga sa damdamin kapag ang pag-ibig mo ay kastilyong buhangin lang pala, white sand man o black sand. Konting alon lang, konting pagtaas lang ng tubig ay madudurog o matutumba na. Sana pala kinanta muna ito ng secretary at mga undersecretary ng DENR bago sila bumili ng dolomite sa Cebu. Tuloy kapag napapabalitang may paparating na bagyo o malakas na ulan ay nininerbiyos ang mga Dutertard! Nakakasama pa yata ito sa kung anumang natitirang katinuan nila.

Kaninang umaga, habang nagwo-walking ako sa Taft Avenue sa labas ng La Salle, nag-LQ ang magdyowang heterong pulubi na ilang umaga ko nang nadadaanang natutulog sa karton sa sidewalk sa tabi ng bakod ng unibersidad. Katabi nila ang tatlong sako ng mga boteng natipon nila. Last week nga, binigyan ko sila ng pang-almusal nila.

Ang sweet nila. Magkayakap sila habang natutulog at wala silang paki sa mga dumadaang tao, dyip, bus, at LRT. Pero kanina, gising na sila nang mag-walking ako. Nasa island sila ng Taft. Galit ang babae. Sa magkabilang dulo sila. Sinigawan ng lalaki ang babae. Lalong nagalit ang babae at pumulot ito ng bato. Tindig ang kaniyang buhok. Hindi ko alam kung dahil sa gálit o dahil sa dumi at alikabok. Sa tingin ko sa kanila, bago pa yata nagkapandemya ang last nilang ligo! Naka-mask ako kapag dumadaan sa kanila kayâ di ko sila naaamoy.

Deadmatology lang ako. Tuloy ako sa pagwo-walking dahil ang goal ko ay 5,000 steps. Pagbalik ko sa Velasco Gate ng La Salle, nasa labas na ng gate ang dalawang security guard at ang tatlong janitor ng La Salle na nagwawalis ng sidewalk. May pinapanood sila. Maya-maya nandiyan na ang babaeng pulubi. May hawak na kutsilyo! Hinahabol ang lalaki. Habulan galore sa Taft Avenue!

Tuloy pa rin ako sa pag-abot sa goal kong 5,000 steps. Medyo natakot ako sa babaeng may hawak na kutsilyo. Pero iniisip ko, puwede naman akong tumakbo sa nearest gate ng La Salle at papasukin naman siguro ako ng guard kung may humahabol sa akin na babaeng may kutsilyo! Closed campus pa kasi ang La Salle at kailangan ng special permit kung gusto mong pumasok.

May dumating na police mobile. Naisip ko, baka may guard na tumawag sa police station tungkol sa dalawang pulubi. Ang bilis ng mga pulis in fairness. Pero nang tiningnan ko ang police mobile, wala naman doon ang babaeng may hawak na kutsilyo. Naisip ko baka nagtago sila. Nandoon pala ang mga pulis para mag-set up ng checkpoint. Hinaharang nila at pinapahinto ang mga nakamotorsiklo.

Tuloy pa rin ako sa goal kong 5,000 steps. Pagdaan ko muli sa puwesto ng magdyowang pulubi, nandoon na sila. Ang babae nakahiga uli at parang pagod na pagod. Ang lalaki, nag-iimbentaryo ng kaniyang mga kalakal. Hindi na sila galit. Ang kutsilyo, nakapatong sa bakod ng La Salle katabi ng lalaki. Kutsilyong pangkusina ito na itinapon dahil mapurol na.

Naisip ko hindi pala sila nagpatayan kahit na parang galit na galit sila kanikanina lang sa isa’t isa. Ano yun, pautwas lamang? Dramarama sa umaga? Ni hindi man lang sila naghiwalay. Mukhang okey na agad sila. Ang bilis ng kiss and make up. Ni hindi ko pa nga na-achieve ang 5,000 steps ko.

Hindi kastilyong buhangin ang pagmamahalan nila. Baka kasing tibay pa nga ng mga haligi ng Henry Sy Sr. Hall! Sila pa rin sa hirap at sa hirap.

Kakainggit para sa isang not the marrying type tulad ko.

Alas-diyes diyes na. Tumigil na ang biritan sa kapitbahay. May rule kasi ang homeowners association namin na hanggang 10 lang ang karaoke. Pero may naririnig pa rin akong tawanan ng mga nag-iinuman na tila mga lasing na.

Antok na antok na ako.

(Nobyembre 7, 2020 Sabado / 10:15 ng Rosario, Pasig)

Kasama ng mga Santo

Matapos ng mahigit pitong buwan, muli akong nakapasok sa simbahan, naka-attend ng misa na hindi online at isang obispo pa ang presider, at nakatikim ng ostia. Kay saya sa pakiramdam. Para na ring pagtikim ng langit sa lupa!

Kahapon kasi, Oktubre 24, nag-attend ako ng ordination ng estudyante kong si Brother (Siyempre Father na siya ngayon) Anthony Capirayan ng Society of St. Paul sa Sanctuary of St. Paul the Apostle sa San Antonio Village sa Lungsod Makati. Kasama ni Anthony na inordinahan sina Rev. Keiv Aires Francis Dimatatac at Rev. Levy Matthew Faderanga. Ang seremonya ay pinamunuan ni Most Rev. Roberto Gaa, DD, na obispo ng Diocese of Novaliches. Master of Fine Arts in Creative Writing student namin si Anthony, na isang taga-Iloilo, sa La Salle Taft ngayon at nagsusulat na siya ng kaniyang thesis na koleksiyon ng mga maikling kuwento sa Hiligaynon na may self-translation into English. Ang maikling kuwento niya na sinulat sa aming klase at natalakay sa San Agustin Writers Workshop ay nanalo ng Palanca noong nakaraang taon.

Nang mag-PM sa akin ng imbitasyon si Anthony noong nakaraang buwan agad akong nag-yes dahil malapit lang naman ang San Antonio Village dito sa Tore ko (Bagamat sa Pasig ako nanggaling kahapon) at bahagi ng pagiging writer ko ang lugar na ito. Ang Society of St. Paul ang publisher ng nag-fold nang magasing HomeLife na binabasa ko high school pa lamang ako sa Antique. Si Tito Leo (Leoncio P. Deriada) ang poetry editor nito at sa magasing ito ang una kong national publication. Tatlong beses din ako nanalo ng HomeLife Timpalak sa Tula.

Bukod sa “Poetry Workshop with Tito Leo,” ang isa pang paborito ko ay ang advise column ni Fr. Andres Arboleda, SSP. Maganda kasi ang pagkasulat ng mga payo niya—maikli, klaro, compassionate ang tone, at hindi judgemental. May isa siyang payo na gustong-gusto ko at hanggang ngayon memoryado ko kahit hindi ko na matandaan kung para sa anong problema o isyu iyon ng sumulat sa kaniya. “Our heart is a strange wild beast, the more we feed it the more it becomes hungry.” O di ba? Pure poetry! Minsan, nang binisita ko siya sa kaniyang opisina bilang editor in chief ng HomeLife ay ni-recite ko ito sa kaniya. Napahalakhak siya nang marinig niya ito and siyempre lalo ko siyang minahal.

Si Anthony ang editor ngayon ng magasing Youngster na sister magazine ng HomeLife. Mabuti at inilalathala pa rin ang Youngster. Sabi ko nga kay Anthony minsan, sana maisipan ng Society of St. Paul na i-ressurrect ang HomeLife at bukod sa Catholic ministry nito, napakaraming mga manunulat ngayon ang nagsimula ang writing career sa magasin na ito.

Diyos ko 1992 pa yata ang unang punta ko sa lugar na ito. Nag-attend ako ng HomeLife Poetry Writing Workshop sa National Arts Center sa Mt. Makiling, Laguna. Tatlo kaming taga-Iloilo ang kasali. Isang linggo kami sa matanawing bundok at pagbalik ng Maynila, may isa o dalawang araw pa bago ang biyahe ng barko namin pabalik ng Iloilo. Dahil wala kaming matirhan (Wala yatang tao sa bahay namin sa Pasig noon), doon muna kami pinatulog sa seminaryo sa tabi ng building ng opisina ng HomeLife.

Kahapon hinanap ko kung saan banda ang opisina ng HomeLife at ang building na tinuluyan namin. Hindi ko na talaga ma-pinpoint at mukhang ibang lugar na ang napuntahan ko kahapon. Tatlong dekada nga naman kasi ang nagdaan! Hindi ko nga natandaan pati ang simbahan na pinagdausan ng ordinasyon. Unless wala pang tatlong dekada ito.

Dahil busy lahat, wala na akong napagtanungan kung nasaan na kayâ si Fr. Arboleda. May mga matandang pari doon. Tinitingnan ko sila. Kayâ lang mahirap din silang makilala kasi nga naka-mask lahat. Saka takot din naman akong magtanong dahil baka di ko magustuhan ang sagot.

Nang mag-umpisa na ang misa doon ko lang na-realize na iyon pala ang unang misa ko sa loob ng simbahan magmulang magka-quarantine dahil sa pandemya. Istrikto sila sa seating arrangement. Talagang may nakapaskel na mga number sa mga upuan. Kada pew dalawa lang. Gusto ko ang physical distancing na ganito may pandemya man o wala. Doon ko lang din na-realize na magkakapag-communion na ako at last nang gin-announce ng leader (yung MC sa misa) na hindi na kailangang magpila sa komunyon. Hintayin raw ang pari na lumapit sa kinauupuan namin.

Naka-attend na rin ako ng ordination noong nang nagtuturo pa ako sa University of San Agustin. Ang pinakagusto kong bahagi ay ang Litany of the Saints. Yung pagtawag sa mga santo na bendisyunan ang mga inordinahang pari. Sabi nga ni Bishop Gaa kahapon, ito ang paraan ng pag-communion with saints. Inaawit o tina-chant ang Litany of the Saints nakadapa sa sahig ang nga inoordinahan. Nakaluhod naman ang lahat ng nasa simbahan.

Ang ganda talaga sa pandinig at pakiramdam ko Litany of the Saints. Ang lamig ng boses ng namumuno sa kanta. Napaiyak ako. Habang nananawagan kasi ang konggregasyon ng intercession mula sa nga Santo, naalala ko bigla ang pumutok na balita hinggil sa sinabi ni Popo Francis na pabor siya sa same-sex union na siyempre naging kontrobersiyal at marami tuloy homophobic posts ang nagsilabasan sa social media. Marami kasing bobo at bigot ang nag-akalang binigyan na ng Santo Papa ng blessing ang gay marriage. Bagamat hindi naman talagang hayagang binigyang bendisyon ng Santo Papa ang same-sex union (na iba sa same-sex marriage), nananawagan pa rin siya sa mga civil authority na igalang ang karapatan ng lahat para magkaroon ng pamilya, na by extention, kasama ang same-sex union.

Bilang isang Sirenang Katoliko at isang gay writer, lalong lumakas ang paniniwala ko sa Simbahanh Katolika dahil kay Papa Francisco. Hindi kasi siya homophobic at noon pa mang 2013 ay naringgan na siya sa pagsabing kung ang isang bakla raw ay naghahanap kay Kristo at may mabuting kalooban, sino naman daw siya para mag-judge?

Kayâ umiyak ako kahapon habang pinapakinggan at kasamang nananawagan sa mga santo ng Simbahang Katolika dahil bigla kong naiisip, na sana kung sino man sa kanila ang LGBTQ+ o naranasang umibig sa kaparehong kasarian habang nabubuhay pa sila, ipagdasal naman nila kami at proteksiyonan. Naipanalangin ko rin siyempre na sana ang mga bagong pari tulad nina Anthony, Keiv, at Levy ay mas maging malawak na rin ang pang-unawa gaya ni Pope Francis hinggil sa aming mga Katolikong LGBTQ+.

Kayâ siguro ganoon na lamang ako ka-emosyonal kahapon dahil noong isang araw ko lang natapos sulatin ang papel na babasahin ko para sa Philippine Queer Studies Conference 2020 na magsisimula bukas, October 26. Bahagi ako ng panel tungkol sa pagiging gay writer sa Catholic setting. Ang pamagat ng papel ko ay “Catolica Cerrada, Katolila Sirena: A Scandalous Conduct Book.”

Hindi ko piniling maging Katoliko. Isinilang ako sa pamilyang loyal na Katoliko. Ang term ng Tatay namin para sa mga kamag-anak o kakilalang lumipat sa ibang relihiyon ay “nagbuang” o nabaliw dahil sa frustration sa buhay. Ang edukasyon ko ay purely Catholic—mula prep sa silong ng kumbento ng katedral ng San Jose de Buenavista, Antique hanggang sa pag-PhD ko sa anino ng mga neo-classical na haligi ng De La Salle University. Kahit nga ang pagiging writer ko ay nagsimula sa isang Catholic magazine, ang HomeLife.

Kayâ ang dalangin ko sa mga santo kahapon, huwag naman ninyo kaming pabayaan. Naging faithful at patuloy na magiging faithful naman kami sa simbahan at sa Diyos na makapangyarihan sa lahat. Naniniwala akong nakikinig ang mga santo. Hindi nga ako magtataka kung sila ang may pakana kung bakit naging Santo Papa si Jorge Mario Bergoglio.

(Oktubre 25, 2020 / Manila)

Reaksiyon sa Webinar na “Panaghoy sa Pandemya” ng UP Miag-ao noong Hunyo 30, 2020

106398190_3559739537373833_1368744319472331148_o

  1. Ang “veerus” ay hindi lamang tumutukoy sa COVID-19. Tumutukoy ito sa incompetent na pamamahala, sa kapabayaan ng gobyerno, sa pagnanakaw sa gobyerno, sa pagsisinungaling ng gobyerno, sa militarisasyon, sa EJK, sa balingag na lohika ng mga dutertard, at pamamayagpag ng mga online troll sa panahon ni Duterte. Samakatwid, magkasingkahulugan na ang “na-veerus” at “na-duterte.” Ibig sabihin, nagkaletse-letse ang buhay nating mga Filipino nang maging presidente si Duterte at lalo na nang dumating ang pandemya. Although admittedly, matagal na rin namang nagkaletse-letse ang buhay ng mga Filipino dahil sa mga kurap na politiko at lumala lang nitong panahon ng veerus.
  2. Halimbawa, ang mga poorest of the poor nating mga kababayan na ang tanging pag-asa na huwag mamatay sa gutom sa panahon ng quarantine at lockdown ay ang SAP o social amelioration program. Marami sa kanila ang literal na namatay sa pagpila at paghintay ng ayuda. Talagang ipinamukha sa kanila ng gobyerno ang kanilang pagiging mahirap. Maaari nating sabihin na na-veerus sila o na-duterte dahil hindi dumating ang “change” na ipinangako noong panahon ng Eleksiyon 2016.
  3. Ang mga kababayan nating OFWs na nawalan ng trabaho sa ibang bansa dahil sa pandemya at na-stranded doon ay naging kalunos-lunos ang kalagayan. Dahil may ilang opisyal ng Overseas Worker Welfare Administration o OWWA na mukhang mas busy pa sa pagpapakalat ng fake news para ipagtanggol si “Tatay” kaysa umayuda sa mga OFW, kaawa-awa ang libo-libong nating mga tinaguriang “bagong bayani” na sa maraming taon ay sila ang inaasahan ng bansa na mapalutang ang ating ekonomiya sa panahon ng mga financial crisis. Ngayong biktima na rin sila ng pandemya, labis silang pinahirapan—quarantine doon sa ibang bansa at quarantine pagdating nila rito sa Manila at inuna pa ang mga Tsino sa testing kung kayâ marami sa mga pinauwing OFW ay mahigit isang buwang nakulong sa mga hotel. Mula Manila pahirapan din silang umuwi sa mga probinsya. Pinalayas sila kung saan sila nagtatrabaho, ayaw rin silang tanggapin dito sa atin kapag umuwi sila. Magulo ang koordinasyon o wala talagang koordinasyon ang mga ahensiya ng gobyerno sa pag-aasikaso sa kanila. Na-veerus sila, na-duterte sila.
  4. Mahaba ang listahan ng mga kapalpakan at kapabayaan ng gobyerno sa panahong ito ng pandemya. Balang-araw magmimistulang epiko, o isang bonggang sugidanën, ang bahagi na ito ng ating kasaysayan at pamamagatan nating “Na-Veerus na Kapuluan” o “Na-Duterteng Arkipelago.” At muli, hindi lamang ito tungkol sa COVID-19 pandemic.
  5. Kayâ maganda na ang ginamit na critical framework nina John Barrios at Eliod Dimzon sa kanilang mga presentasyon ngayong umaga ay ang “pamumusong.” Gustong-gusto ko talaga ang kahulugang gin-point out ni Eliod sa Hiligaynon: “liar, boaster, braggart, teller of invented stories.” Pamilyar ang mga kahulugang ito kung sinusundan natin ang mga hating-gabi nang presscon ni Duterte na kung hindi pa tayo lasing (kahit may liquor ban) ay mawengweng naman tayo sa paikot-ikot niyang sinasabi—maraming dakdak subalit walang laman, malalason lamang ang ating katinuan! Usapang bangag o lasing! Ang ganda rin ng kahulugan ng pusong sa Hiligaynon kapag pinapanood natin o pinapakinggan ang mga media briefing ng pamahalaan. Sa mga tagapagsalita at mga task force leader ng gobyerno ngayon, talagang applicable ang “liar, boaster, teller of invented stories,” at idagdag na rin natin ang kahulugan sa Ilocano na “arrogant, haughty, proud, lordly, imperious” at Cebuano na, “to pretend to be honest, mischievous, tricky, prankster, bluffer.”
  6. Ang pinakagusto ko sa lahat ay ang kabalintunaang ito: ang “veerus” ay katagang nanggaling kay Duterte. At dahil sa pamumusong na ginawa ng mga manunulat sa bansa ngayong may pandemya, naagaw ng mga namumusong ang salitang “veerus” at naging si Duterte ito. Ito ang nangyari sa tulang “The Kit” na naka-attribute kay Duterte ngunit alam naman nating hindi siya ang sumulat nito. Pinaglauran lang. Mga mabahong salita ni Duterte na pinusong—ginawang obramaestrang tula—ng isang anonimo o di-kilalang makata. Nasa tradisyon ng pamumusong ang anonimong may-akda. Itong “The Kit” ang ultimate na tulang pusong sa panahon ng pandemya.
  7. Ang latest na pinakagusto kong pamumusong ay tungkol sa panukalang batas ni Kagalang-galang Paolo Duterte, konggresman at presidential son, na palitan ang pangalan ng NAIA. Mula Ninoy Aquino International Airport tungo sa Paliparang Pandaigdig ng Pilipinas. Siguro dahil baka masyadong yellowtard ang pangalang Ninoy Aquino sa pandinig ng mga dutertard. May mga pusong na nag-suggest kaagad sa Facebook ng ipapalit na pangalan: “NAIA pa rin – Na-Duterte Ako International Airport,” at “Paliparang Pandaigdig ng Putang-inang Probinsya ng China!” Halimbawa ito ng pamumusong to the max. Ang pusong ay napusong! Ito ang tinutukoy ni Eliod na “ang pusong bilang fittest survivor.” Gayundin ang makata bilang “taumbayan” na hindi takot sa mga makapangyarihan tulad ng tinutukoy ni John Barrios.
  8. Sa panahong ng pagsisinungaling sa pamahalaan, sa pagkalat ng fake news, sa pagbagsak ng national IQ, sa pagkidnap ng mga bayarang troll ng naratibo sa cyberspace, isang potent na armas itong pamumusong ng mga makata, ng mga manunulat, ng mga alagad ng sining, na hindi natatakot at nag-aatubiling isulat ang nasasaksihan nilang mga pangyayari may cyberlibel law man o wala, may anti-terror bill man o wala, may babasa man sa kanila o wala, o kukuyugin man sila ng mga DDS troll o hindi. Kailangang labanan ang mapanlinlang na naratibong Duterte. Kailangang puksain ang veerus.
  9. Pinatutunayan ng pamumusong na makapangyarihan ang salita. Lalo na kung salita itong panig sa katotohanan at katarungan.

Pahabol: Intsik versus Tsino

Ngayong panahon ng COVID-19 pandemic naging malala ang racism sa maraming panig ng daigdig. Dahil sa China, specifically sa Wuhan, nanggaling ang COVID-19, lalong lumala ang xenophobia, racism na target ang mga Tsino. Dito sa Filipinas, dahil sa nitong nakaraang dalawang taon ay biglang dumami ang mga nagtatrabahong Tsino dahil sa POGO, na karamihan ay iligal, lalong lumala ang racism laban sa mga Tsino at nadadamay pati ang mga Intsik.

Maraming post sa social media—kagaya ng mga na-quote nina Tocayong John at Eliod—na galit sa mga Tsino pero Intsik ang ginagamit na pantukoy. Nasasaktan ako sa mga ganitong post dahil kahit kakaunti lamang ang mga matalik kong kaibigan, marami sa kanila ay mga Intsik. Dito lang sa UP Miag-ao, idolo ko at minamahal na tunay ang dakilang manunulat na si Alice Tan Gonzales. Huwag nating kalimutan na Intsik si Alice.

May distinction tayo dapat sa pagitan ng Intsik at Tsino. Ang “Intsik” ay culture specific na termino, parang “Peranakan” ng Singapore. Intsik ang kadalasang tawag sa mga Tsinoy. May pagka-pejorative pero niyakap na ito ng mga intelektwal na Intsik tulad nina Caroline Hau at Charlson Ong sa pagkalathala ng antolohiyang Intsik: Anthology of Chinese Philippine Literature noong 2001. Ang mga Intsik ay ang mga Chinese-Filipino, ang mga Tsinoy, at mga Filipino sila. Kung galit tayo sa mga Tsino o mga Chinese citizen ng China mainland (at hindi kasama ang mga Hong Kongers at Taiwanese), huwag nating idamay ang mga Intsik.

Para iwas racism lalo, maaari din nating ihiwalay ang mga Tsino o Chinese sa pamahaalan ng People’s Republic of China ngayon. Naniniwala ako na hindi lahat ng Chinese ay kasing sama ng mga lider nila ngayon na mga gahaman at inaagaw ang mga isla at bahura natin. Nasisiguro kong maraming disenteng Tsino ngunit hindi lamang sila makapagreklamo sa pamahalaan nila dahil diktador at pasista ang liderato ng kanilang bansa. Kayâ siguro idolo at BFF ni Duterte ang Chinese government ngayon.

Kapag nagtuturo ako ng Philippine Literature palagi kong isinasama ang mga akda ng dalawang paborito kong makatang Intsik na nagsusulat sa Mandarin na sina Grace Hsieh Hsing at Jameson Ong. Siyempre ang ginagamit kong teksto ay ang mga salin sa Ingles at Filipino. Pero dahil marami kaming Tsinoy na mga estudyante sa La Salle, pinapabasa ko sa kanila nang malakas ang orihinal na Mandarin bago namin ito talakayin. Alam ng mga estudyante ko na anti-Duterte at anti-China ako. Para hindi sila magtaka kung bakit ako kilig na kilig sa mga tula nina Hsieh Hsing at Ong, ipinapaliwanag ko sa kanila ang pagkakaiba ng Intsik/Tsinoy sa Tsino/Chinese. Sabi ko sa kanila, namumuhi man ako sa liderato ng China ngayon pero hindi ko kailanman kamumuhian ang kulturang Tsino, ang matanda nang Chinese civilization, na mahigit dalawang libong taon nang nag-aambag sa sining ng daigdig.

Bilang agi na manunulat kasi, hindi ako kumportable sa mga panulat o pananalita na nang-aapi sa kapuwa nating tao dahil lamang sa kulay ng balat nila, o sa kaso ko, sa aking mga pagmamahal at pagnanasa.  Hindi excuse ang pandemya upang maging racist tayo.

Sa Pagdating ng Tag-ulan

Sabi ng PAGASA pormal na nilang idedeklara ang pagdating ng tag-ulan sa susunod na linggo.

Isang masaya at malungkot na balita. Masaya dahil nakakapagod na ang tag-init nitong Abril at Mayo. Makakatipid na rin kami sa tubig dahil hindi na kailangang magdilig ng mga tanim na gulay at halaman. Makakatipid na rin sa koryente dahil mababawasan na ang paggamit ng aircon. Malungkot dahil maraming sakit din ang dala ng tag-ulan tulad ng trangkaso, hika, dengue, at leptospirosis. Ang mga sintoma ng mga ito ay maraming pagkakatulad sa mga sintoma ng COVID-19. Nakakatakot lagnatin at ubuhin sa panahong ito. Isa sa mga greatest fear ko ngayon ay ang magkasakit at kailangang magpadoktor at lalong que horror kung kinakailangan pang maospital.

Kahit na gusto kong maligo sa ulan, at ginawa ko ito last week nang dumaan ang bagyo, mahirap din magbiyahe kapag bumubuhos ang ulan at binabaha ang kalye. Buti na lang WFH kami ngayon at pati na rin sa susunod na termino mula Hulyo hanggang Oktubre. Hindi kailangang lumabas ng bahay.

Dalawang buwan at kalahati na akong naka-lockdown dito sa bahay namin sa Pasig. Nami-miss ko na ang iba ko pang mga bahay: ang bahay namin sa Maybato, ang condo ko sa Taft Avenue na tinatawag kong Tore, at ang writing cabin ko sa Lenhovda, ang Sirenahus.

Alam kong kalabisan na magdrama pa ako dahil nami-miss ko ang ibang bahay ko sa panahong ito. Marami ang nagsisiksikan sa isang maliit na bahay. Marami ang walang bahay. Mapalad ako at may espasyo kami rito sa Pasig kahit papaano. Hindi lahat ng nakatira dito sa Metro Manila ay mayroong sariling maliit na hardin.

Pero dahil tao lang po magdadrama pa rin ako. Lalo na noong nakaraang araw nang mag-post si Mimi ng bagong kuha niyang larawan ng Sirenahus. Magtatag-araw na sa Sweden at nagsisilabasan na ang mga bulaklak.

Naiisip ko rin ang Tore ko. Kamusta na kayâ ang mga tanim na nasa writing table ko at sa banyo? Siguradong lanta na ang mga iyon. Kapag naririnig ko sa radyo ang balitang may mahigit isang dosena na dambuhalang cruise ship na nakaangkla sa Manila Bay dahil nasa quarantine pa ang mga Filipino nilang tripulante na hinatid nila, nahihidlaw ako sa mga umagang nakaupo sa harap ng writing table ko, nagkakape, at pinapanood ang unti-unting paggapang ng sikat ng araw na sikat na look. Ilang cruise ship din ang napanood kong eleganteng pumapasok sa Manila Harbor.

Kapag nagpo-post ang mga kaibigan ko ng mga larawan ng mga bagong buskad nilang bulaklak at matatabang tanim nilang gulay sa Antique, naiisip ko ang bahay namin doon. Kawawang bahay. Mga multo lang ang naka-quarantine doon ngayon. Kumusta na kayâ ang mga halaman namin doon at ang aso naming si Morgan?

Sa isang post sa FB hinggil sa pangangalaga ng mental health habang nasa ECQ, iminumungkahi na magkaroon ng mga plano, ng mga pangarap. Automatic naman ito para sa akin. Mahilig akong mag-visualize ng mga pangarap ko. At palaging colored ang aking mga panaginip at pangangarap.

Nitong mga nakaraang araw binabasa at pinagmamasdan kong muli ang mga libro at magasin ng mga hardin at magagandang bahay habang iniisip ko ang mga gusto kong gawing renovation sa bahay dito sa Pasig at sa Maybato. Service leave ko sa Oktubre hanggang Enero at balak kong umuwi sa Antique. Gusto kong ipaayos ang kuwarto ng mga yumao kong magulang upang maging kuwarto ko na. Hindi pa ako nakapag-decide kung lalagyan ko ba ng aircon o hindi. Gusto ko ng bagong kama. Gusto ko ng bulaklaking mga kortina. Papagandahin ko rin ang banyo sa taas. Lalagyan ko ng mga tanim ang bintana. Sana may bakuna na bago mag-Oktubre para hindi nakakatakot sumakay ng eroplano. Sana papayagan na ring umuwi sa Antique ang mga Antikenyong galing ng Metro Manila.

Balak din namin ni Sunshine na bumili ng oven para dito sa kusina namin sa Pasig pagkatapos ng MECQ. Gusto ni Sunshine mag-bake ng cake. Ako, gusto kong matutong gumawa ng sariling pandesal.

Tanggap ko na na hindi na ako makabiyahe pa-Sweden ngayong taon. Plano ko sanang magdalawang buwan sa Europa sa aking service leave. Kayâ kakaiba ang kirot na dala kapag pinagmamasdan ko ang picture at video ng Sirenahus. Last week nga nag-order ako online ng raspberry at blueberry jam dahil nami-miss ko ang mga homemade jam ni Morsan. Kapag tag-araw, marabong at walang tigil ang pamumunga ng mga raspberry sa likod ng Sirenahus. Malaya ring tumutubo sa lilim ng mga punong pino ang mga blueberry sa Lenhovda!

Ngayong tag-ulan mukhang magkakasya na lamang ako na mag-WFH dito sa Pasig. Malinis na ngayon ang writing space ko rito. Halos inabandona ko rin itong writing table ko rito simula nang magturo ako sa La Salle. Ngayon, kada umaga, nag-o-opisina na ako rito.

Hinihintay ko na ang tag-ulan tulad ng paghihintay ko sa pagdating ng isang mangingibig na nakaeskapo sa kuwarentina.

[Mayo 21, 2020 Huwebes / 10:01 nu Pasig]

Ang Masakit na Katotohanan sa Likod ng Pag-a-unfriend

Madali lang at halos nakakakilig ang pag-a-unfriend ng mga “friend” sa FB na dutertard, lalo na ang mga dutertard na nagre-repost ng mga fake news at balik-awot ang reseasoning, kung hindi mo naman sila ka-close. Halimbawa ang mga teacher (naturingan lang) na nag-attend lang ng isang lektura mo o common friend ng mga kamag-anak o kaibigan o katrabaho. Mas lalong nakakatuwa mang-block ng mga DDS troll na minumura at pinagbabantaan ka sa wall mo dahil alam mong hindi sila kikita at your expense. Pero ibang usapan kung ang ina-unfriend mo ay talagang totoong friend mo na love mo at may pinagsamahan kayo. Hindi ito madaling gawin at masasaktan ka rin.

Don’t get me wrong. Hindi lahat ng dutertard na FB friends ko ay ina-unfriend ko. May mga DDS naman akong kamag-anak at kaibigan na kaibigan ko pa rin sa FB at sa totoong buhay dahil hindi naman sila nagpo-post ng fake news, hindi naman nila ako binabastos sa wall ko, tolerable ang kabobohan ng mga post, at siguro hindi ko na nababasa ang mga post nila dahil matagal ko nang na-unfollow.

Last week may gin-unfriend ako na FB friend na dating estudyante, love ko, at talagang may maganda kaming pinagsamahan. Na-hurt at nagalit siya sa pag-unfriend ko at nag-post sa wall niya na immature daw ako kahit matanda na, “tigulang is the term,” dahil sa ginawa ko. Natawa ako at na-hurt nang slight dahil sa akusasyong tigulang na ako! Seryosong akusasyon ito sa panahon ng ECQ na mahigit dalawang buwan na akong hindi nakapagpa-barbero, nakapagpa-body scrub, at nakapagpa-massage.

Matagal ko nang alam na dutertard siya. Pero FB friend ko pa rin siya dahil kadalasan naman ng post niya ay tungkol sa mga pag-akyat niya ng bundok o ang mga alaga niyang halaman. Hina-heart ko nga palagi. Pero last week talagang na-offend ako dahil nag-repost siya ng balitang 4,000+ lang daw ang nawalan ng trabaho sa pagsasara ng ABS-CBN at hindi 11,000+ at parang tuwang-tuwa pa siya. Napaka-insensitive! Ipagpalagay na nating totoong 4,000 lang. Hindi pa rin ito katanggap-tanggap at hindi dapat ipagdiwang. Kahit nga apat lang ang mawalan ng trabaho trahedya pa rin ito para sa apat na indibidwal at ng kanilang mga pamilya.

Dahil nga tigulang na ako at maramirami na ring pinagdaanan sa buhay naging personal ang pagkangil-ad ko sa post na ito dahil naging biktima rin ako na matanggalan ng trabaho dahil din sa isang batas—ang K to 12 program. Alam ko kung paano ma-terminate kahit tenured na dahil may isang batas na kino-quote ang employer mo sa pag-justify ng pagtanggal sa ‘yo. Sa pagkakataong ganito maramdaman mo talaga na isa ka lang ordinaryong manggagawa kahit na ang taas ng tingin mo sa sarili mo dahil award-winning writer ka naman at marami kang libro. Kahit gusto mong ipaglaban ang karapatan mo kailangan mo ng pera para sa abogado at panahon at lakas na mag-attend ng mga hearing. Siyempre kung wala ka nang trabaho, ang una mong iisipin ay kung saan ka mag-a-apply dahil wala ka nang pambayad ng koryente at tubig kung tatagal pa na hindi ka makapagtrabaho. Ang mawalan ng hanapbuhay ay hindi option para sa isang tigulang na may iniinom na maintenance medicine. Kayâ mahirap din kalabanin ang kompanyang nagtanggal sa ‘yo kasi sila may battery of lawyers na may retainer’s fee na talaga. At maaari ka ring ma-black list ng ibang kompanya. Magiging markado ka. Magkaka-record ka na nanghahabla ng employer kayâ delikadong i-hire.

Kung tutuusin, napatawad ko na ang nagtanggal sa akin sa trabaho. Naging blessing in disguise kasi. Sa awa ng Diyos nakapagtrabaho naman agad ako. Tatlong buwan lang akong natengga. Naging triple pa ang suweldo ko! So parang wala akong karapatang magreklamo.

Pero ang iniisip ko, dahil pinag-iinitan lang ng presidente ang ABS-CBN at kung hindi na talaga mare-renew ang franchise nito, lalong walang kalaban-laban ang mga empleado, 11,000 man sila o 4,000. Hindi ako actually worried para sa mga may-ari ng network lalo na sa pamilyang Lopez. Ubod ng yaman sila at marami pa silang ibang negosyo. Hindi nila iindahin masyado ang pagkasara ng isa nilang negosyo. Mas worried ako sa idea na bukod sa mga mawawalan ng hanapbuhay, pag-atake rin ito sa pangkalahatang kalayaan ng pamamahayag sa bansa.

Itong kaibigan na na-unfriend ko sa FB ay ordinaryong manggagawa lang din naman ng isang malaking kompanya. Ayaw kong maranasan niyang mawalan ng trabaho dahil lamang sa isang batas. Dapat kasing malaman niya ngayon pa lang na hindi lahat ng batas ay makatarungan. Maraming batas ang ginawa upang proteksiyonan ang interes ng mga kapital. Kung ordinaryong manggagawa ka lang, wala ka naman talagang karapatan dahil ang kung anumang karapatan mayroon ka, matatapatan lang ito ng pera tulad ng separation fee. Legal ang separation fee pero hindi ito makatarungan dahil hindi lang naman pera ang habol mo sa pagtatrabaho. Kung minsan naniniwala ka rin kasi sa vision-mission ng kompanyang pinagtatrabahuhan mo at dahil tao ka lang, napapamahal na rin sa ‘yo ang mga co-worker mo at pati ang building na pinagtatrabahuhan mo.

Kayâ nangil-ad talaga ako sa mga nagbubunyi sa pagsasara ng ABS-CBN. Nangingil-ad ako sa mga nagko-quote ng “dura lex sed lex.” Mga hangal! Makatarungan lamang ang dura lex sed lex kung patas ang lahat sa batas at kung patas ang pagpapatupad ng batas.

Isang masakit na katotohanan na sa ating bansa ang mga batas ay ginagawa para proteksiyonan ang interes ng mga mga mayaman at makapangyarihan. Kung wala kang pera o koneksiyon, wala kang kalaban-laban sa harapan ng hukuman. Or hindi ka makakalaban. Period.

Ngayong panahon lang ng ECQ nakikita natin na iba-iba ang pagpapatupad ng batas. Pagpapahiya, pagkukulong, at pagbabaril sa mga mahirap at/o kritiko ng pamahalaan pero “compassion” naman at hayagang dedmatology sa mga kaalyado ng mga makapangyarihan sa gobyerno. Krimen kung magbabanta ka sa social media na patayin ang presidente na mali naman talaga, pero okay lang kung ang pagbantaang patayin ay ang bise presidente.

Alam kong madidiskubre din naman niya ito balang-araw on his own kung tigulang na rin siya. Pero siyempre bilang guro at manunulat, gusto ko sanang mas maagang malaman at maintindihan ito nilang mga nakababata para magising, mamulat, at may gawin sila hanggat maaga pa at hindi pa huli ang lahat para sa minamahal nating bansa.

[Mayo 15, 2020 Biyernes / 8:42 nu Rosario, Pasig]

Ang VCO, Bow!

Kalakip ang virgin coconut oil o VCO sa mga pinag-aaralan ngayon ng DOH at DOST kasama ng ilang ospital sa paggamot sa mga pasyente ng COVID-19. Idinadagdag ito sa pagkain ng mga pasyente.

Ang VCO ay ang lana o langis na galing sa laman ng matandang niyog o lahin.

Matagal ko nang alam na maraming health benefits ang VCO. Ten years ago nabasa ko na ang dalawang libro tungkol dito. Ang ‘The Coconut Oil Miracle’ (Avery, 1999) ni Bruce Fife na isang certified nutritionist at naturopathic doctor, at ‘The Truth About Coconut Oil: The Drugstore in a Bottle’ (Anvil, 2005) ni Conrado Dayrit na isang practicing cardiologist at emeritus professor ng pharmacology sa University of the Philippines.

Sa libro ni Fife napag-aralan niya at napatunayan na ang pag-inom ng VCO ay nakakapagpababa ng timbang; nakakapag-prevent ng sakit sa puso, kanser, diabetes; nagpapatibay ng immune system; at nagpapaganda ng balat at buhok. Ganito rin ang sinasabi sa libro ni Dr. Dayrit. Sa katunayan si Fife pa ang nagsulat ng “Foreword” ng libro ni Dayrit.

Sa parehong libro nabanggit ang posibilidad na makagagamot ng HIV ang VCO. 1980s pa umano nagkaroon ng mga pag-aaral na ang medium-chain fatty acids—lalo na ang lauric at capric acid—ay nakakapatay ng HIV sa mga lab culture. Nailahad din sa parehong libro ang clinical trial na ginawa ng team nina Dayrit noong 1998 sa paggamit ng VCO bilang gamot sa 15 HIV-infected sa San Lazaro Hospital. Very promising ang resulta. Sa 14 pasyente na tumuloy sa pag-aaral (yung isa kasi ay masyadong mababa ang viral load) walo sa kanila ang bumaba ang viral load pagkatapos ng anim na buwan. Tatlo naman ang nagkaroon ng AIDS at namatay dalawang linggo matapos ang pag-aaral. Ang isa pang magandang resulta ay 11 sa mga pasyente ay tumaas ang timbang. Susundan pa sana ang clinical trial na ito sa 300 HIV-infected. Kaso nang mga panahong iyon kakaunti pa lamang ang mga Filipinong kumpirmadong HIV positive kayâ di ito natuloy. Para sa mas detalyadong paliwanag, kailangang basahin ang libro ni Dayrit.

Kayâ “The Drugstore in a Bottle” ang tawag ni Dayrit sa VCO dahil may anti-microbial, anti-fungal, at anti-viral qualities ito. Kayâ tama lamang na pag-aralan ito laban sa mga virus lalo na sa COVID-19 na pandemic ngayon.

Ang epektibong dosage ay dalawa hanggang tatlong kutsara kada araw. Dahil pagkain naman talaga ang VCO at hindi kemikal na gamot, walang overdozed. Puwede rin kasi itong gamiting mantika at ilagay sa inumin o pagkain. Naa-absorb din daw ito ng katawan kung ipahid sa balat.

Dahil sa pandemya ng COVID-19 naging dibdiban ang paggamit ko ng VCO. Umiinom ako ng isang kutsara sa umaga at isang kutsara sa gabi. Ginagawa ko rin itong lotion, mula ulo hanggang paa.

Ngayong ECQ may tatlong brand ng VCO kaming iniinom na Sunshine at ginagamit na rin sa pagluluto. Masarap itong paggisa.

1. Cocolicius na ayon sa packaging nito ay “all-natural virgin coconut oil” na “cold pressed, centrifuge-extracted.” Produkto ito ng Organix Solutions sa Datu Odin Sinsuat, Maguindanao. Binili ko ito online, COD.

2. Bibliorganics Virgin Coconut Oil na “naturally extracted, cold pressed and aged” daw at “best for cooking or as health tonic.” Produkto ito ng Bibliorganics Healthworks sa Commonwealth Avenue, Lungsod Quezon.

3. Ang pinakagusto naming brand ni Sunshine kasi halos walang amoy at lasa ay ang Laurin 100% CocoMCT. Produkto ito ng Chemrez Technologies sa Calle Industria, Bagumbayan, Lungsod Quezon. May description kung ano ang “laurin” sa pabalat nito: “Laurin 100% CocoMCT is the very essence of coconut oil, distilled to its purest form of Medium Chain Triglycerides. It is light, flavor-free oil that stays naturally liquid, making it suitable as a food supplement.”

Ayon sa listahang ng Philippine Coconut Authority, as of 2017 mayroong 62 na kompanya o indibidwal na nagpo-produce ng VCO sa buong bansa. Kung sakaling mapatunayang mabisa ang VCO laban sa COVID-19, mukhang hindi lamang rubbing alcohol ang magkakaubusan nito.

Available ang VCO sa mga botika gaya ng Marcury Drug at Watson. Makikita rin ito sa mga grocery store kasama ang mga mantika. Nais kong i-recommend ang pag-order nito mula sa Organix Solutions. Paki-Google na lang ang brand nilang Cocolicius. Nagde-deliver sila door to door at puwedeng COD. Dalawang beses na akong nag-order sa kanila at talagang maaasahan sila.

[Mayo 9, 2020 Sabado / 9:05 ng Pasig]

Mainit!

Ilang araw nang mainit ngayon. Feel na feel ko na ang tag-init. Magiging memorable talaga itong Summer 2020! Nakulong lang ako rito sa Pasig dahil sa ECQ at matapos ng mahigit isang dekada, akong lagarista ng mga creative writing workshop kapag summer break ay walang napuntahan kahit isa.

Tama si Mang Tani. Mas malupit ang init ng Mayo kaysa Abril. Two weeks ago, kapag nasa hardin ako, pawisan habang binabasa ang ‘The Winds of April’ ni NVM Gonzales, akala ko iyon na ang rurok ng tag-araw. Nandito ako ngayon sa kuwarto ni Sunshine. Nakiki-aircon. Ilang linggo na rin akong nakikitulog dito kasi masyadong maalinsangan sa kuwarto ko kung gabi. Salamat sa kung sino man ang nag- imbento ng aircon! Sana nasa langit ka ngayon.

Nakakahiya siyempre ang magreklamo dahil sa init. Paano ang maliliit ang bahay at siksikan sila? Paano ang mga di afford ang aircon? Paano ang mga walang bahay? Mahirap na nga ang mga ganitong sitwasyon, lalong mahirap ngayong may ECQ. Kayâ tigilan ko na dapat ang pagrereklamo.

Kahapon at kanina, nagbabasa ako mga summative essay ng mga estudyante ko para sa aming klase sa Philippine Literature. Pinasulat ko sila ng maikling sanaysay tungkol sa karanasan at natutuhan nila ngayong ECQ at kung paano nila ito ma-relate sa mga tema at akdang pinag-aralan at binasa namin sa klase bago mag-ECQ. Halos lahat ay na-realize daw nila kung paano sila ka-privilege at di hamak na mas simple ang mga problema nila—di makapag-shopping, party, o travel—kaysa problema ng mga kababayan nating pumipila at nakikipag-away para makakuha ng SAP. May namatay pa nga dahi sa heat stroke at sama ng loob.

Nasisiyahan ako sa mga realization nila. Iyon naman talaga ang paulit-ulit na sinasabi ko sa klase. Na mapalad kami at nasa loob kami at protektado ng four walls ng La Salle at huwag naming kakalimutan ang mga di pinalad na nasa labas. Sabi ko sa kanila, balang araw kapag sila na ang mga nasa puwesto sa gobyerno o nagpapatakbo ng kanilang mga negosyo huwag silang kurap at tuso. Tulungan nilang maging magaan, kahit konti, ang buhay ng mahirap na mamamayan at mga manggagawa. Hindi naman kasi nila maipagmalaki ang nakaw na yaman o kayamanang nagmula sa pawis at dugo ng mga inapi nilang manggagawa. At dagdag ko pa, kung malakas pa ako that time at kaya ko pang magsulat, lalaitin ko sila sa aking mga akda!

May dalawang napakainit na isyu na sumabay sa pag-init ng panahon. Ang sobrang pagtaas ng premium ng Philhealth para sa mga OFW at ang pag-sign off ng ABS-CBN kagabi.

Tatawa sana ako dahil naisip ko paano na ngayon ang mga OFW na dutertard? Si Tatay nila ang pumirma sa batas ng Universal Health Care at bahagi naman talaga nito ang pagtaas ng premium ng Philhealt. Kaso naisip ko may kapatid pala akong OFW. Hindi siya dutertard pero apektado siya. Hindi pa nga siya nakababalik sa trabaho niya ngayon sa Qatar dahil sa pandemya. Umalma ang mga OFW, dutertard man o yellowtard. Dahil sa sobrang ingay sa mass media, biglang sayaw ng laban-bawi si Duterte. “Optional” na lang daw ang pagbayad nito ng mga OFW. Ganun? As in like that?

Tatawanan ko rin sana ang mga dutertard na ABS-CBN talent dahil paano na ang career nila ngayong nagtagumpay si Dutere at ang mga pangit niyang sidekick na ipasara ang ABS-CBN. Kahit limitado ang mga talent nila—tulad ng magkapatid na anorexic na OA umarte at kumakanta kahit parang palaging kulang sa praktis—may career sila kasi may takent magpasikat ang ABS-CBN ng mga artista na walang talent, dutertard man o yellowtard. Kaso hindi ako makatawa kapag iniisip ko ang mahigit 11,000 na ordinaryong empleado ng network na ito.

Hindi naman talaga ako nanonood ng ABS-CBN. Noon pa ako nawalan nang gana manood ng mga teleserye nila nang magkateleserye si Kris Aquino. Sa news naman, 24 Oras ng GMA7 ang pinapanood ko dahil hindi ko kinakaya ang mga asta at hirit ni Noli de Castro. Although lately, naging suki ako ng ANC kada umaga at feeling ko na nga boyfriend ko si Christian Esguerra. May dangal ang reportage ng ANC. So kahit hindi ako fan ng ABS-CBN, galit pa rin ako sa pagpapasara nito dahil atake ito ng pasistang pamahalaang Duterte sa malayang pamamahayag. At please, huwag ihirit sa akin ang legalida tsenes. Matagal nang ginagawang sandata ng sangganong gobyernong ito ang batas!

Bukod sa dalawang isyung ito, mainit din ang kapalpakan ng pamamahagi ng SAP. Talagang ipinaparamdam sa mga poorest of the poor na purita kalaw sila. Pinapapila sa initan, pinapapuyat sa paghihintay, at nag-aaway-away na para lang makatanggap ng 6K o 8K. Matatapos na ang ECQ ay di pa rin tapos ang pamimigay. Pero silver lining naman na dinagdagan ng 5 milyong pamilya ang orihinal na 18 milyong pamilyang bibigyan. Bongga! Masarap pakinggan sa mga pa-presscon ni Harry Roque. Sana magigibg true on the ground.

Noong Lunes ng gabi, nagmura na naman ang kagalang-galang na presidente. Although mukhang marami na ang hindi intetesadong manood ng kaniyang late night show. May bagong twist. Nag-sorry siya sa mga kinamumuhian at minumura niyang oligarch. Hmmm… Kinulang ba o nasobrahan ang dosage ng Fentanyl?

Itong pagmumura sa publiko ng mga nasa puwesto ang talagang new normal. Kahit mga feminista at relihiyosa ay pinapalakpakan ito at patay-malisya ang mga dutertard na edukada at edukado. Kayâ di nakapagtataka may bagong pagmumura kahapon ang kagalang-galang na Secretary of Foreign Affairs. Kaming mga Lasalista naman ang target ni Teddy Boy Locsin. Gusto raw naming pabagsakin ang predidente dahil mestiso kami. Buti na lang may ECQ at pumuti ako konti! Malalaki daw ang titi ng mga taga-La Salle! Naisip ko, buti pa siya alam niya! Pero bakit niya alam? Marami ba siyang nahada na mga dakotang Lasalista? Kaloka!

Last week may isang nagpakilalang sundalo na minura ako sa Facebook wall ko. Nagalit sa tula ko tungkol kay Ragos. Ni-red tag ako. Halata raw na NPA ako at propaganda ang tula ko. Juice koh patawara ako at purya buyag! Na-stress ako konti. Gusto ko tuloy mag-breakfast sa Cafe Ilang-Ilang. Kaso naalala ko, may ECQ pala. Gin-block ko na lang ang gunggong!

Sheeet! Ang ineeet! Ay may aircon pala. Char lang!

[Mayo 6, 2020 Miyerkoles / 2:16 nh Pasig]